Ekrem Demirli: İbadet ve ahlak ilişkisi: Ahlak ibadetin içini boşaltır mı?

Dini hayatın ana konularını iman, amel ve ahlak şeklinde tasnif etmek yaygın bir alışkanlıktır. Bu tasnifin tam olarak ne zaman ortaya çıktığı hakkında görüş ayrılıkları bulunsa bile çeşitli hadis-i şerif ve ayet-i kerimelerden hareketle böyle bir tasnifi delilendirmek mümkün görünüyor. Ehl-i sünnet içerisindeki bir kanat bu tasnifi benimsemiş, buna bağlı olarak din bilimleri (ulum-ı diniyye) bu eksende sınıflandırmak istemiştir. Bu meyanda kelam ile fıkıh şeklinde iman ile amelin ayrışmasını kurumsallaştıran tasnif ehl-i rey (akılcılar) diye kabul edilen gelenek içerisinde ortaya çıkmıştır. Bu tasnif bazı çağdaş araştırmalarda 'normatif' yani norm oluşturan ve norm koyan bilimler olarak kabul edilir. Böyle bir adlandırma söz konusu bilimlerin bilgi anlayışlarının temelinde teklifin yer almasıyla ilgilidir. Bu bilimler, dini metinleri insanın Tanrı karşısında yükümlü olmasını dikkate alarak okurlar, herkes için geçerli yükümlülükleri tespit etmek için çalışırlar, vardıkları sonuçları da kurallar manzumesi şeklinde tespit ederler. Bununla birlikte fıkıh ve kelam şeklinde ortaya çıkan ilk ciddi ayrım bütün müminlerce kabul edilmez, özellikle daha geleneksel bir tutumu temsil eden hadis ehli için böyle bir ayrım anlamsızdır. Onlar, Hz. Peygamber'den gelen geleneğin kendi içinde bir ayrıma gitmeden bize iman, amel ve ahlakı verdiğini kabul ederek sistematik ve metodolojik bir arayışı doğru bulmazlar. Bu nedenle böyle taksimlerin belirli bir gelenek dahilinde dikkate alındığını bilmek gerekir.

Devamı: https://www.fikriyat.com/yazarlar/ekrem-demirli/2022/05/25/ibadet-ve-ahlak-iliskisi-ahlak-ibadetin-icini-bosaltir-mi