"Kent"leşen Kelimeler

Eyyüp AZLAL

Azerbaycan devlet televizyonundan haber sunan bir hanımefendi, gözyaşları içinde “Dört kentimiz Ermeni işgalinden azad olundu.

İnşallah şehirlerimiz de kurtulacak.” demişti. Bu haberi o zamanlar televizyonları başında seyredenler, ilk defa  “kent” kelimesinin Azerbaycan Türkçesinde “köy” anlamına geldiğini öğrenmiş ve şaşırmışlardı. 

Kimi yorumcular, bilgeler hatta bilgiçler de “kent” kelimesinin Azerbaycan Türkçesinde “köy” anlamında kullanılmasını şöyle yorumlamışlardı. “Efendim bu Azerbaycanlı kardeşlerimiz, Türkiye ile yakınlaşmak adına alfabelerini değiştirdi ama Türkçemizde kullanılmayan bir sürü harf koydu. Şimdi de Türkçeden kelime alıyor ama yanlış alıyor. Kaç yıldır kullandığımız “kent” kelimesini neden “şehir” olarak almıyorlar da “köy” anlamında kullanıyorlar” Böyle yorum yapanların sayısı az değil. 

Tabii, kazın ayağı öyle değil. Bu gün “kent” kelimesini ısrarla şehir yerine kullanan güruhun bilmediği bir şey vardı. Evet, “şehir”  kelimesini kullanımdan kaldırmaya çalıştınız ama kent kelimesi de tutmadı. Bak, üstelik “kent” kelimesi asıl Türkçede “köy anlamında imiş. Daha doğrusu Eski Farsça dili olan Sağotçadan Azeri Türkçesine geçmiş bir kelime ve yaklaşık bin yıldır bu kelime diğer Türk lehçelerinde de kullanılmaktadır. 

Büyük Türkçe Sözlük yazarı Mehmet Doğan ve benim de içerisinde olduğum dil ve edebiyat araştırmacıları, “kent”. Kelimesinin Eski Farsça (Soğutça) köy anlamına geldiğini yıllarca yazıp durduk. Eskiler, ne güzel söylemiş: “Galat-ı meşhur lügat-ı fasihten evlâdır.” 

Güneş-Dil teorisi ile başlayan dilde sadeleşme temayülü bir süre sonra uygulamadaki yanlışlığı kabul edilse de yine de bazı kesimlerce bu süreç devam ettirildi. Ülkemizi o zamanlar İslam medeniyeti dairesinden çıkarıp Batılılaşma eksenine koymak isteyenler, yeni kelimeleri, uydurulmuş- türetilmiş kelimeleri etimolojik anlamını araştırmadan apar topar kullanıma soktular. O zamanlar Ziya Gökalp, bu durumu savunurken ne demişti:  “Güzel dil Türkçe bize/ başka dil gece bize/ İstanbul konuşması/ en saf en ince bize.” Bu uygulama sırasında Azeri Türkleri ve Kaşkay Türklerinin kullandığı bazı kelimeler de İstanbul Türkçesinde kullanıma sokuldu ama bu kelimelerin çoğu maalesef yanlış anlamlarda kullanıldı. Günümüzde “Sahte eşdeğerlilik, yalancı eşdeğerlilik” inceleme adı altında bu kelimeleri tespit ediyoruz.  

“Kent” kelimesi gibi etimolojik alt yapısı bilinmeden, araştırılmadan Azeri Türkçesinden İstanbul Türkçesine alınan birkaç kelime daha sayalım. “Konak” kelimesi İstanbul Türkçesinde köşk anlamında Azeri Türkçesinde ise “konuk, misafir” anlamındadır”  Bakü’de, Tebriz’de, Erdebil’de, Zencan’da, Hoy’da ya da Urumiye’de bir Azeri Türk’ü sizi misafir etmek istediğinde “konağım olur musun” der. Tabi siz buna şaşırırsınız. 

Devamı: https://www.milatgazetesi.com/yazarlar/kentlesen-kelimeler-1637/

Bu yazı toplam 372 defa okunmuştur.
  • Yorumlar 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Türkiye Yazarlar Birliği | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz. Sitede yayınlanan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir.
Tel : 0312 232 05 71 - 72 | Faks : 0312 232 05 71-72 | Haber Scripti: CM Bilişim