İSMAİL GÜLEÇ: KUDÜS’ÜN FAZİLETLERİ

Geleneğimizde fezâil diye bir tür var. Amellerin, vakitlerin, şahısların, milletlerin yanı sıra ülke ve şehirlerin faziletlerini anlatan eserlere genel olarak fezâil diyoruz. Amellerin faziletine dair olanlara Fezâilü'l-a'mâl deniliyor. Övülecek amellerin hepsinden bahsedildiği sadece bir tanesinden bahseden eserler de bulunuyor. Bunlar daha çok amellerin faziletine dair hadislerin bir araya getirilmesinden oluşuyor. Maksat güzel insan, iyi müslüman olmanın yollarını göstermek ve teşvik etmek.

Mübarek gün, gece ve ayların faziletlerini anlatan eserlere Fezâʾilü'l-evkāt, Fezâilü'l-Eyyâm ve'ş-Şuhûr deniliyor. Hz. Peygamber'in arkadaşlarının, onları görenlerin ve onları görenleri görenlerin faziletlerinin anlatıldığı eserlere de Fezâilü's-Sahâbe ve't-Tâbiîn gibi isimler veriliyor. Milletlerin övüldüğü eserlerde fezâil adı verilir ve Câhız'ın Fezâilü'l-Etrâk'i ilk akla gelen eserlerdendir.

Kuran'da övülen yerlerin, din büyüklerinin doğdukları veya göçtükleri şehirlerin övüldüğü kitaplara de fezâil deniliyor. En çok övülen şehirler Mekke, Medine ve Kudüs olduğu için Fezâil-i Mekke, Fezâil-i Medine ve Fezâil-i Kudüs gibi şehrin adıyla birlikte anılır. Özellikle İstanbul'dan hac veya bir başka vesile ile kutsal topraklara yolculuk yapan ulemanın bu şehirlerin faziletlerinden bahseden kitap yazması bir adet oldu.

Hakkında fezail yazılan ilk şehrin Mekke, ilk müellifin de Hasan-ı Basrî olduğunu biliyoruz. Şairler sultanı Bâkî'nin Mekke kadılığı yaptığı esnada birtakım eklemeler yaparak tercüme ettiği Fezâil-i Mekke'si bizdeki en meşhur fezâil kitabıdır. Daha sonra Medine ve Kudüs için de fezâiller yazıldı. Üçünün bir arada olduğu eserler de kaleme alındı. Şam, Kûfe, Bağdat, Basra, Belh, Endülüs ve Yemen hakkında da fezâiller yazıldı. Fezâilleri seyahatnamelerden ayıran özelliği hadislerdir. Bir şehri faziletli yapan şey o şehrin Allah ve resülü tarafından övülmüş olmasıdır. Birçok şehrin yöneticisin iltifatına mazhar olmak için hadis uydurup fezâil yazanlar da olmuştur.

Yazının devamı için:https://www.fikriyat.com/yazarlar/ismail-gulec/2026/05/23/kudusun-faziletleri