MOSTAR DERGİSİ

İnsanın en kıymetli melekelerinden biri, henüz vuku bulmayanı zihninde kurabilmesidir. Bu meleke, ona yer yer istikamet çizen bir iç gözdür denilebilir. Fakat son zamanlarda bu gözün giderek matlaştığına, zihnin kendini imar etmek yerine ekranlardaki hazır suretlerle yetindiğine şahitlik ediyoruz. Artık bir manzara tasvir edilmeden önce fotoğrafı önümüze konuluyor. Hikâyeyi dinleyip kendi dünyasında yeniden canlandıran çocuklar, yerini her şeyin hazır olarak sunulduğu seyircilere bıraktı çoktan. Zihin artık suret üretmiyor, tüketmekle yetiniyor. Hayalin bu sığlaşması, tabiatıyla tasavvur ve tefekkürü de sekteye uğratıyor. Henüz olmayanın suretini zihinde belirleme gücüne tahayyül diyoruz. Tasavvur, bu sureti bir fikir halinde inşa edebilme hüneri, tefekkür ise o inşanın derinine inmenin adı. Tahayyül olmadan tasavvur, tasavvur olmadan tefekkür düşünülemez. Suret üretmeyi unutan bir zihnin ne bir fikri enine boyuna tartması ne de hakikati kavraması mümkündür. Bu sayıda dosya konusunu, birbirinin üzerine kurulan üç basamak olarak gördüğümüz “Tahayyül, Tasavvur, Tefekkür” olarak belirledik. Dosyadaki yazılar bu silsileyi farklı cephelerden ele alıyor. Suret üretmenin bir meleke olarak nasıl yitirildiği, tasavvurun ilmî ve edebî mirastaki yeri, tefekkürün bir hal olarak okunması ve dosya kavramları ile ilgili bir söyleşiyle zengin bir dosya ortaya çıktı. Umarız istifadeli olur.

255. Sayının Dosya Konusu: “Tahayyül, Tasavvur, Tefekkür”

Dosyanın ilk yazısında Prof. Dr. Eşref Altaş, “Suret, Tasvir ve Tasavvur: el-Musavvir’in Mazharı Olarak İnsan” yazısında suretin haricî, hayalî ve akli boyutunu üç ana başlıkta irdeliyor ve “suret, tasvir ve tasavvur” kavramlarının birbiriyle olan ilişkisinin döngüsel olduğu sonucuna varıyor. Dosyanın ikinci yazısında Sulhi Ceylan, “Tefekkür ve Taklit” başlıklı yazısında insanın varlığı anlamlandırmasını sağlayan tefekkür kabiliyeti ile bu anlamlandırma sürecinde insanı düşünmekten alıkoyan taklidin birbirinden ayrılan yönlerini ele alıyor. Dosyanın üçüncü yazısında Dursun Çiçek, “Hafızadan Tasavvura Düşünmenin Bağlamları” başlığı altında İslâm düşünce geleneklerinde düşüncenin nasıl kurulduğunu, düşünme unsurlarının birbiriyle irtibatını ve ilkelerin ortaya çıkmasında sünnet-i seniyyenin nasıl bir zemin teşkil ettiğine dair bir çerçeve sunuyor. Son olarak dosyanın dördüncü yazısında Emre Bulur, “Sûfîlere Göre Tefekkür” başlığında mutasavvıf âlimlerin görüşlerinden yola çıkarak tefekkürün önemi, anlamı ve insanın manevi hallerine etkisini açıklıyor.

Mayıs sayımızın söyleşi konuğu Prof. Dr. Enis Doko oldu. Dosya konumuz çerçevesinde kendisine bilgi üretme sürecinde tahayyülün tasavvura dönüşmesinin kendisi için ne ifade ettiğini, bu dönüşümü kendi hayatında nasıl deneyimlediğini, yapay zekânın zaman içinde tahayyül ve tefekkür edebilen bir algoritmaya ulaşma ihtimalini ve tasavvur ile tefekkür arasındaki dengeyi yeniden nasıl kurabileceğimizi sorduk.

Sorgulama bölümünde “Hayal kurmakla aranız nasıl? Geriye dönüp baktığınızda, dün kurduğunuz hayalleri bugün gerçekleştirebildiniz mi?” sorusunu yönelttik.

İktibas bölümünde ise Ekrem Demirli’nin Şair Sûfîler adlı eserinden “El Emeğiyle Geçinmek ve Îsâr: Hakk’a Halk’tan Vuslat” bölümünü sizlerle paylaşıyoruz.

Müstakil bölümünün bu sayıdaki yazarları ve başlıkları şöyle:

Sulhi Ceylan, “Düşünce Güncesi”

Vefa Kaya, “Kâbe’de Hacılar İlahisi Üzerine Sosyolojik Bir Deneme”

Yunus Emre Özsaray, “Gençlik Denge mi Bunalım mı?

Peyami Safa Gülay, “Bugün Felsefe: Felsefe ve İnsan”

Yasin Ramazan, “Ne Kadar Duyarlı Olmak Zorundayız?”

Yasin Taçar, “Hep Meşgul ve Hep Eksik: Kaçırdıklarımızın Telafisi Mümkün Mü?”

İsmail Kılıçarslan, “Bilim Psikozu”

Ahmet Melih Karauğuz, “Agora’dan Timeline’a Kamusal Alanın Dönüşümü”

Sadık Yalsızuçanlar, “Zâhir Vatanın Hacîri: Osman Kemâlî”

Oğuzhan Yılmaz, “Abdülhak Şinasi Hisar’ın Hayatında Edebiyat”

Adem Suvağcı, “Sinema Bir Algı Biçimidir”