D. MEHMET DOĞAN KAŞGAR’DAN DÖNDÜ

Daha sonra Türkiye’deki yatılı bölge okullarına benzeyen 66 numaralı ortaokulu ziyaret edildi. Ardından da İçtimai Fenler Akademisi üyeleri ile bir araya gelindi. Öğretim üyeleri çeşitli sorulara cevap verdiler. Heyetimize Akademi tarafından yayınlanan dört ciltlik Uygur Edebiyatı Tarihi ile Kırgız, Kazak, Özbek ve Tacik Edebiyat tarihleri hediye edildi.

Üçüncü gün, Şincan Eğitim Malzemeleri Basım Evi ziyaret edildi. Burada muhtelif etnik topluluklarla ilgili ders kitapları hazırlanıp yayınlanıyor. Daha sonra devlet Radyo ve TV Kurumu ziyaret edildi. Burada Uygurca ve başka dillerde yapılan yayınlarla ve seslendirmelerle ilgili bilgi alındı. Aynı gün bir gıda firması ve bir otomobil fabrikası gezildi.

Dördüncü gün ilk olarak Şincan Sanat Yurdu ziyaret edildi. Burada tiyatro, müzik, halk dansları gibi alanlarda çalışmalar yapılıyor. Uygur Halk Müziği Topluluğunun, Uşşak faslından sonra Türkiye’den “esmerim” türküsünü seslendirmesi ilgi ile izlendi. Halk dansları topluluğu da Kaşgar bölgesine mahsus “Dolan” oyununu sergiledi.

Urumçi’deki son görüşme İslâm Enstitüsü yöneticileri ve öğretim elemanları ile idi. 18 yaş üzeri erkeklere din eğitimi verilen 4 yıllık okul 1986’da kurulmuş, bugüne kadar 500 mezun vermiş, şu anda 200 talebesi var. Okulun müdürü ve akademik heyeti (müderrisler) ile görüşüldü. Din eğitimi için 18 yaşın bir hayli geç olduğu üzerinde duruldu. Müderrisler çoğunlukla Mısır’da El-Ezher’de öğretim görmüştü. 500 mezunla din hizmetlerinin karşılanmasının mümkün olup olmayacağı sorusu üzerine, açığın mahallen doldurulduğu cevabı alındı.

Öğle uçağı ile Kaşgar’a hareket edildi. Kaşgar’da ilk durak şehrin yeniden yapılandırılması ile ilgili merkezdi. Burada maket üzerinden Kaşgar’ın önümüzdeki yıllarda alacağı şekil gösterildi. Şehrin tarihi çekirdeği belli ölçüde korunmakla beraber, yeni, büyük bir Kaşgar’ın kurulması planlanıyor. Şehir planlama merkezinden sonra eski Kaşgar’a gidildi, burada yapılan restorasyon uygulamaları hakkında bilgi alındı. Akşam, şehir meydanında yapılan müzik ve halk dansları gösterileri izlendi.

Sabah Kaşgar Ticaret Fuarı gezildikten sonra Yusuf Has Hacib’in kabri ziyaret edildi. İlk İslami Türk edebiyatı eseri olan Kutadgu-bilig’in yazarının kabri 1950’lerdeki Kültür ihtilali sırasında yıkılmış, ancak 1980’lerde yeniden yapılabilmiş. Cuma vaktine kadar Cuma namazının kılınacağı 15. yüzyıldan kalma meşhur Iydgah camiinin yanında bulunan Kaşgar çarşısı gezildi. Cuma namazı tarihi Iydgah camiinde kalabalık bir cemaatle kılındı.

Cumadan sonra çalgı yapımı ile meşhur bir köye gidildi. Buradan Kaşgar’a 45 km. mesafede bulunan Kaşgarlı Mahmud’un kabrini ziyaret için yola çıkıldı. Opal beldesinde bulunan Divanu Lügati’t-Türk yazarı Kaşgarlı Mahmud’un kabri eski şehrin mezarlığında köklü bir ziyaretgâh. Sulak bir arazide ve yeşillikler içinde bulunan Kaşgarlı’nın türbesi ve yanında “Mahmudiye medresesi” son yıllarda yeniden yapılmış. D. Mehmet Doğan, Büyük Türkçe Sözlük müellif olarak burada Kaşgarlı Mahmud’u ve eserinin önemini anlatan bir konuşma yaptı.

Son gün, Artuş (Ardıç)’da zengin bir köylünün evi gezildikten sonra ilk Müslüman Türk hükümdarı Karahanlı Abdülkerim Satuk Buğra Han’ın Türbesi ziyaret edildi. Satuk Buğra, 23 yaşında Müslüman oldu, tahta çıktıktan sonra halkını da İslama teşvik etti. Böylece tarihimizin yeni bir döneminin başlangıcını yaptı. Gezi, Kırgız Özerk Bucağındaki Kırgız Müzesi ziyareti ile tamamlandı. Urumçi havaalanından İstanbul’a dönüldü.

                                  İçtimai Fenler Akademisi'nin önünde                                                                İslam Enstitüsü mescidinde

                        İslam Enstitüsü önünde idareci ve müderrislerle                                            Kaşgar çarşısında aksakallarla

                                           Kaşgar çarşısının girişi                                                                  Kaşgar-eski şehirde restorasyon

                                        Urumçi Milli Müzesinde                                                                     Yusuf Has Hacib'in kabri başında

                                     Satuk Buğra kabrinde hoca ile                                          Yusuf Has Hacib kabri başında D.Mehmet Doğan ve Dr. Mehmet Sılay

                             Yusuf Has Hacib türbe duvarında beyitler                                                     Yusuf Has Hacib külliye giriş kapısı