TÂRİHÎ BAĞLARDAN GÜNÜMÜZ İŞ BİRLİĞİNE: TÜRKİYE VE MACARİSTAN İLİŞKİLERİ

Bağımsız ve Avrupa'da güçlü bir Macaristan için Türkiye ile iş birliği ne kadar anlamlıysa bölgede gücü her an artmakta olan, Asya, Orta Doğu bölgeleri kadar Avrupa'da oldukça önemli bir yere konumlandırılan Türkiye için de Macaristan ile geliştirilecek iş birlikleri o kadar değerlidir. Tarih, her fırsatta, iki ülkeye ortak ufku birlikte inşâ etmeleri gerekliliğini hatırlatmaktadır.

 

Doç. Dr. Muhammet Enes Kala/ Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Felsefe Bölümü

Ankara Düşünce ve Araştırma Merkezi (ADAM), komşu ve çevre ülkelerle Türkiye'nin farklı alanlarda geliştirebileceği iş birliği imkânlarını söz sâhibi insanlarla istişâre edip, akademik faaliyetlerle ortak meseleleri etüt etmekte ve nihâyetinde oldukça önemli eserler çıkarmaktadır. Bu çerçevede ADAM, Bosna-Hersek, Suriye, Azerbaycan, Makedonya, Kosova, Ukrayna, Bulgaristan, Gana, Tanzanya, Karadağ, Kırgızistan, Kazakistan, Moritanya, Özbekistan, Etiyopya, Pakistan'da saha uzmanlarının iştirakleriyle uluslararası konferanslar tertip etmiş, akademik faaliyetlerden müteşekkil eserlerle literatüre kıymetli katkılar sunmuştur.

ADAM Uluslararası Konferansları serisinin 17.si 7-8 Haziran 2024 tarihlerinde Macaristan'da tertip edildi. Macaristan, Türkiye ile ortak bağları da olan, büyük bir târihe ve kültüre sâhip bir ülke. Başkenti Budapeşte, ıhlamur kokulu bir şehir. Macaristan'ı tavsîf eden Latince hoş bir söz var:

Extra Hungariam non est vita

Si est vita non est ita

Macaristan dışında yaşam yok

Olsa da yaşamaya değmez çok

Macaristan'ın güzelliklerini temâşa edenler bu sözü en azından anlayabilirler. Macaristan, bağımsızlığı için büyük mücâdeleler vermiş, bedeller ödemiş, ortak acı ve sevinçlerle târihini ve kültürünü ilmek ilmek örmüş, oldukça canlı ve güzel bir ülke. Macar târih ve kültüründe bizler de kısmen kendimizi bulabiliriz. Târihe baktığımızda aramızda mücâdeleler ve savaşlar göze çarpsa da Macaristan'ın bağımsızlık mücâdelelerinde hem Osmanlı hem de Türkiye'nin büyük destekler verdiği görülebilir. Şimdi bu perspektiften ilişkilere bakmak belki de her zamankinden daha anlamlı olacaktır.

Bahaeddin Özkişi'nin Köse Kadı ve Uçtaki Bey adlarını taşıyan çok güzel iki romanı bulunmaktadır. Eserlerde Macaristan husûsen öne çıkarılmakta ve Osmanlı ile ilişkilerine dikkat çekilmektedir. Macaristan'ın Kilise güdümündeki Avusturya İmparatorluğu'ndan ayrılıp bağımsız olmasının önemi ve anlamı işlenirken Osmanlı ve Macaristan irtibâtı roman kahramanları üzerinden anlatılmaktadır. Kont Adam Gall ve babası Başpiskopos Macaristan'ı temsil ederken Arşidük Karoli Avusturya'yı; Köse Kadı, Şeyh Necmettin Efendi ve Ali Bey ise Osmanlı Devleti'ni temsil etmektedir. Avusturya, Macaristan üzerinde hâkimiyet kurmak, onu emperyal amaçlarının basit payandası kılmak istemektedir. Macaristan ile aralarındaki en büyük bağ olarak ise Kilise gösterilmektedir. Bunlarla birlikte Özkişi, romanında Macaristan'ın Osmanlı Devleti'ne daha yakın olduğunu, iki ülke arasındaki ilişkilerin daha samimî hâle gelmesi gerektiğini, dahası iki ülkenin güçlenmesi için birbirine duydukları ihtiyacı vurgulamaktadır.

Macaristan, kendine özgü kimliğini, Cermenlik ve Slavlık arasında asimile olmadan korumak istemekte, bağımsızlık mücâdelesini sadece sâhip olduğu topraklar üzerinden değil, kültürel kimliğini muhâfaza etmek için de vermektedir. Avusturya ve Rusya arasında kalıp iki ülke tarafından asimile edilmemek gibi bir dert, Macar ulularının gönlünde bir kor olarak yanmaktadır. Bu çerçevede Türk kültür ve rûhundan doğan Macarlık vurgusu, Özkişi'nin her iki romanında îtinâyla öne çıkarılır.

Devamı: https://m.star.com.tr/acik-gorus/tarihi-baglardan-gunumuz-is-birligine-turkiye-ve-macaristan-iliskileri-haber-1876330/