“TRAJİK BAŞARI-TÜRK DİL REFORMU” ÜZERİNE NOTLAR (11)

Geoffrey Lewis’in “Trajik Başarı-Türk Dil Reformu” eserinden notlara devâm ediyoruz. (Tercüme eden: Mehmet Fatih Uslu, Gelenek Yayınları, İstanbul, 2004)

*Okuyucu benim söylemeye çalıştığım şeyin, etimolojinin amatörlere göre bir oyun olmadığı düşüncesi olduğunu düşünebilir, ancak etimoloji, başkaları için bilimken, amatörlere göre tastamam bir oyundur. (s. 65)

*25 Haziran’da eğitim bakanı, Büyük Millet Meclisi’ne bu kuruma (Dil Encümeni) bütçeden sadece bir lira tahsis edildiğini söyledi. (Korkmaz 1992: 252-3)

*… Mustafa Kemal 12 Haziran 1932’de de Türk Dili Tetkik Cemiyeti’ni kurdu. (s. 65)

*Kurum’un meydana getirilmesinde dört kişinin telkini olduğu söylenir: Samih Rifat, Ruşen Eşref, Celâl Sahir ve Yakup Kadri. (Doğan 1984: 25) (…) Bu yeni örgütlenmenin ön saflarında tasfiyeciler (sonradan özleştirmeciler) vardır. 

*21 Kasım 1932’de Diyanet İşleri Başkanlığı tüm ‘cami ve mescid hademeleri’ne ezanın Arapça yerine Türkçe okunması için kendilerini hazırlamaları yolunda bir talimat vermiştir. (…) Aşağıdaki, okunulması talimatı verilen metindir: 

Tanrı uludur!

Şüphesiz bilirim bildiririm

Tanrıdan başka yoktur tapacak.

Şüphesiz bilirim bildiririm

Tanrının elçisidir Muhammed.

Haydin namaza!

Haydin felâha!

(Namaz uykudan hayırlıdır)

Tanrı uludur!

Tanrıdan başka yoktur tapacak. (s. 66)

*9 Haziran 1933’te kullanımı uygunsuz bulunan tüm Arapça ve Farsça sözcüklerin Türkçe eşlerinin bulunmasının kolay olmayacağı aşikâr hale geldiğinde, Hakimiyet-i Milliye halk arasında şu an kullanılan tüm sözcüklerin kökenlerine bakılmaksızın Türkçe sayılacağını ilan etti. Bu duyarlı tedbirin, reformcular üzerinde çok az etkisi olabilirdi ya da Arapça sözcükler için Türkçe kökbilgileri bulmak çabasıyla vakit kaybetmeyeceklerdi. Herkesin etimoloji oyununda kendine özgü bir yolu vardı. (Aslında dil meselesinde târihe, sosyolojiye ve insan psikolojisine uygun en mâkûl tavır budur. Keşke bu tavır ve bakış öylece devâm etseydi. A.T.Ç.)

Yazının devamı için:https://www.yeniakit.com.tr/yazarlar/ahmet-talib-celen/trajik-basari-turk-dil-reformu-uzerine-notlar-11-50930.html?page=8