Gündemde olan ve cevabı aranan soru şudur: İran rejimi davranış kalıplarını değiştirebilir mi? Ya da fabrika ayarlarını değiştirebilir mi? Bu modelde bozuk olan fabrika ayarlarıdır. Fabrika ayarlarına geri dönmek diye bir seçenek yoktur. Aksine İran ve bölgeyi kilitleyen fabrika ayarlarının kendisidir. Bu itibarla İran baştan beri iğreti bir rejimdir. İran rejimi davranışlarını değiştiremez. Neden? Karakteri ve ruhu buna engeldir. Iraklı gazeteci ve akademisyen Lika Mekki İran rejiminin ruhunun istibdat olduğunu söyler! Rejimi analiz ederken şu neticeye varır: İran rejiminin ruhu başkalarına müdahale üzerine kuruludur.
Kendisini üstün diğerlerini de düşük görür. Bu itibarla başkalarından ve halkından da öğrenebileceği ve alabileceği bir ders mevzubahis değildir. Kısaca istibdat rejimidir. Böyle bir rejim davranışını değiştiremez ve halk kitleleriyle buluşamaz. Çıktığı fildişi kulesinden inemez.Tek yapabileceği şey mugalebe yani üstünlük kurma ruhu ve kültürü çerçevesinde hareket etmektir. Bundan hiç sapmayacak ve şaşmayacaktır. Bazen esner gibi gözükse de bu ilkeli bir tutum olmayıp zorlanmalar karşısında rejimin maslahatını gözetmek için geçici bir esneme biçimidir. Gerçekte esnemez. Ayarlarının dışına çıkıp esneyemez. Fırsatını bulduğunda bu ruh yine yağ gibi ayağa kalkar, yüzeye çıkar. Halkıyla uzlaşma esnek bir rejimi ve farklı bir kültürel yapıyı gerektirir. Zatenesnek olması halinde bir tıkanıklık ve duvara dayanma hali hiç yaşamayacaktır. Var olan uzlaşma halini yeniden kazanma diye (tahsilu hasıl) bir seçenek olmayacaktır. Anılan sistemde İdealler realite olmuştur. Vakıa haline gelmiştir.
Mutlakiyetçi zihniyetler uzlaşma kültürüne sahip olabilirler mi? Olamazlar ve tıkanma süreci burada başlar. Abdülkerim Süruş gibilerinin vurguladıkları gibi ilahi karakterli ve kaynaklı bile olsalar İran'daki rejim ve benzeri rejimler beşeri deneyimlerdir. İlahi normlardan ilham alabilir lakin bu uygulamalarına ilahi nitelik katmaz. Nefsinden tecerrüt ettikçe kimi zaman ideal uygulamalara yaklaşabilir. İlahi nitelik beşeri uygulamalara yansıyabilir. Dolayısıyla şura esasına uygun olarak halkını karar alma ve denetleme mekanizmalarına katması gerektiği gibi kendi deneyimine de ilahilik vasfı getiremez. İran'daki teokrasi uygulaması mollları hem yönetime hem de denetlemeye getirmiştir. Onları ayrıcalıklarla donatmış, halkı ise süreçten dışlamıştır. Halk sadece yetkisi sınırlı olan cumhurbaşkanı ve milletvekillerini seçebilmektedir. Rejim halkla bütünleşmeyi esas almalıydı. Uzlaşır gibi görünmek ise kavuşumu engeller ve aradaki köprüleri yıkar.
Yazının devamı için:https://www.fikriyat.com/yazarlar/mustafa-ozcan/2026/01/18/ortak-karakter-ortak-ruh
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.