Adem Çaylak'tan: Sivil İslam’a Elveda Mı?

Tarihsel süreç içinde Türkiye’nin siyasi kültür ve zihniyeti, genel olarak devlet miti ve fikri etrafında gelişme göstermiştir. Emevi, Abbasi, Selçuklu ve Osmanlı “devlet dini” etrafında şekillenen Müslüman zihin de bundan nasibini almıştır. Bununla birlikte, tarihsel arka planda, devletten/halife ve sultandan ayrı işleyen ve yeri geldiğinde cemaatin hakları ya da toplumsal adalet ve hakkaniyet adına sivil itaatsizlik gösteren ulema ve sufi hareketler ile sivil ve toplumsal dini hareketler varlığını ve etkisini sürdürmüştür.

Laik ve çağdaş Batı normlarına göre kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin İslami düşünce, gelenek ve sosyolojisine karşı tutumu karşısında siyasi, toplumsal, tarikat ve cemaatler gibi farklı şekillerde muhalefette yer alan müslümanların çoğunluğu, cılız da olsa, büyük ölçüde sivilliklerini korumak durumunda kalmıştır. MNP, MSP ve RP geleneği ile birlikte yükselen siyasi İslam hareketi ile yükselişe geçen müslüman siyasi muhalefetin açtığı siyasi alanda, “muhafazakarlaşarak” dönüşen ve sisteme kendini kabul ettiren Ak Parti iktidarı ile birlikte, uzun yıllardır özlemini çektikleri iktidar nimetleri üzerinden devletle bütünleşmeye başlayan müslümanların çoğunluğu, zaman içinde muhalefette iken varlığını sürdüren sivil ve eleştirel ruhlarını kaybetmeye başlamıştır.

Özellikle son yıllarda, bir taraftan muhafazakar/müslüman bedenle kendini tahkim eden Türkiye Devleti, diğer taraftan cılız da olsa varlığını sürdüren müslüman zihnin sivil ve eleştirel ruhunu kaybetmesine vesile olmaktadır. Ak Parti iktidarı ile birlikte, daha önce dışlandıkları ve ötekileştirildikleri devlet kurumlarına yerleşen müslümanlar, içerikte farklı olsa da biçimde Kemalizm’i taklit edercesine, toplumsal değişim ve dönüşümü devlet üzerinden gerçekleştirmenin zihin kodu ve ameliyesi ile hareket eder hale gelmiştir. Bu durumu, mahiyette farklı olsa da, biçimsel anlamda, post-Kemalistleşmenin bir tezahürü olarak değerlendirmek yabana atılmasa gerektir. Burada sorunlu olan yön, iktidarla birlikte, daha önce cılız da olsa varlık ve etkinliğini sürdüren “toplumsal ve sivil müslümanlığın” da devletin zihin kodlarında yıkanmaya başlamasıdır. Başka bir deyişle, Ak Parti iktidarı ile birlikte sivil müslümanlık, yılların özleminin ortaya koyduğu “sınıfsal açlık” ve “güce susamışlık” üzerinden “devletleşme sorunu” yaşamaktadır.

Siyasi toplumu örgütleyen Ak Parti’nin “devletleşmesine” paralel olarak sivil ve toplumsal alanda gerçekleştirilmesi gereken işlev ve faaliyetlerin çoğunluğu iktidar marifeti ile yerine getirildikçe, müslümanlığın sivil alanı fakirleşmeye ve etkisizleşmeye başlamıştır. Ne yazık ki, toplumsal alanda işlev üstlenen ve faaliyet icra eden müslüman STK’ların çoğunluğu, iktidar ve devletin verdiği projelerle, farklı değerler çerçevesinde toplumu tepeden inşa etmenin gayreti içine girdikçe, devletleştiklerini, sivil,toplumsal ve eleştirel ruhunu kaybetmeye yüz tuttuklarını bile fark edememektedir.

Bu durum, sivil müslümanlığın devletleştirilmesi tehlikesi yanında başkaca sorunlar da içermektedir. Devlet ve iktidar kaynaklarından nemalanmaya başlayan cemaatler, tarikatlar, vakıflar ya da dernekler gibi sivil İslamlığın pek çok unsuru, iktidar ve devlet karşısında özerkliklerini (otonomi) kaybettikçe, devlet ve iktidar hayatının doğal olarak getirdiği olumsuzluklara yönelik bir karşı duruş, yapıcı muhalefet ve eleştirel tutum geliştirmekten de yoksun kalmaktadır. Aslına bakılırsa, sivil ve toplumsal duruşlu müslümanlığın etkisizleşmesi, kendi içlerinden çıkan “müslüman” siyasi iktidar için de büyük girdap anlamına gelmektedir. Ak Parti iktidarı için sivil ve eleştirel duruşa sahip toplumsal müslümanlık bir emniyet sibobu iken, sivil İslamlığın “devletleşmesi” sorunu ile içinin boşalması, Ak Parti iktidarının en büyük handikapı haline gelmektedir.  Mutlak iktidarın tekelleştikçe yıpranması karşısında, ahlak, adalet, hakkaniyet ve toplumun iyiliği adına duruş sergileyebilecek sivil müslümanlık, ilerde her hangi bir iktidar değişikliğinde, en başta sivil müslümalık ve diğer toplumsal kesimler için bir tehlike arz edecek “güvenlik paketi” gibi, güvenlikçi yönelime doğru evrilen iktidar uygulamalarına yönelik sivil müslüman kesimlerden herhangi bir tepki gelmemesi ne ile açıklanabilir?

Devamı için: http://www.milatgazetesi.com/Sivil-Islama-Elveda-Mi/67009#.VO7ZJPmsVps