Bu Ülkeye Ankara'nın Başkent Olması Yakışıyor

16 Eylül 2019’da yapılan ve Edebiyat Ortamı'nın 107. sayısında yayımlanan bu mülakatta Doğan; Ankara’nın başkent oluşundan az bilinen yerel kültürüne kadar pek çok konuya ışık tutuyor. Şehri yaşayan bir organizma gibi ele alan bu önemli metni yeniden paylaşıyoruz.

DOĞUMUNUN 78. YIL DÖNÜMÜ ANISINA:

Doç. Dr. Nilüfer ÖZTÜRK AYKAÇ

Sayın D. Mehmet Doğan ile 16 Eylül 2019 Pazartesi günü saat 17.00’de TYB Ankara Şubesi’nde bir görüşme gerçekleştirdik. Yanımda eşim Doç. Dr. Onur Aykaç da vardı. Sayın Doğan bizi tebessümle karşılayıp odasında ağırladı. Öncelikle kendisine 2018 yılında tamamladığım Toplumsal Bir Tip Olarak Ankaralı başlıklı doktora tezime karar verme aşamasından bahsettim. Sonra da tezimi kitap hâline getirirken içine eklemek için kendisiyle kısa bir röportaj gerçekleştirdik. Görüşmemizden sonra başlayan pandemi süreci ve akabinde Sayın Doğan’ın yaşadığı sağlık sorunları sebebiyle kendisiyle yeniden iletişim kuramadık. Ben de doktora tezimi henüz kitap hâlinde yayımlayamadım. Nihayetinde 11 Ağustos 2024 tarihinde Sayın Doğan’ın vefat haberini aldık ve çok üzüldük. Henüz herhangi bir yerde yayımlanmayan bu röportaj metnini, kendisinin doğumunun 78. yıl dönümünde deşifre ederek sevenlerinin ve ilgililerin dikkatine sunmak istedim. Ruhu şâd, makamı cennet olsun...

Nilüfer (N): Kitabınızdan (Ömrüm Ankara) çok faydalandım ama bir de sizden sözlü olarak duymak istediğim şeyler var.

D. Mehmet Doğan (DMD): Tamam olur, konuşalım.

N: Şimdi ilk sormak istediğim; bugün, bugünkü hâlde, Ankara insanı deyince, sizin tespit ettiğiniz belli tipler, davranışlar, değerler varsa önce bunları duymak isterim.

DMD: Evet, tabii Ankaralı var mı yok mu şimdi! O bildiğimiz klasik kültürden gelen Ankaralı elbette vardır ama Ankara nüfusu içinde artık bunların bir azınlık olduğunu, yani bir avuç filan olduğunu düşünüyorum. Bir de tabii nesiller değiştikçe, yeni nesiller geldikçe kültür taşıyıcılığıyla biraz zorlaşıyor. Diyelim benim babamın sahip olduğu Ankara kültürüyle benimki -benim özel bir ilgim olmasa- elbette çok daha farklı olurdu. İşte benim çocuklarımın aynı şekilde Ankara kültürüyle alakaları farklı. Ve gittikçe de bu zayıflıyor. Bir de Ankara öyle büyük bir nüfusa sahip ki, merkez nüfusunu kastediyorum, yani bu nüfus içinde eski Ankaralı ailelerin oranının çok düşük olduğunu biliyoruz. Tabii gelenlerin kültürü ağır basıyor. Bu arada tabii Ankara ile ilgili birtakım kırıntılar da yeni gelenlere geçiyor. Yani şehir çok hızlı bir nüfus değişimine uğradığı için, Ankara kültürü, bugünkü Ankara kültürünün içinde “küçük bir ada” hâlindedir diye düşünüyorum. Tabii sözlü kültür, bütün eski şehirlerimizin sözlü kültürü, yazılı metin çok fazla yoktu. Böyle şehir kitaplarının filan ortaya çıkışı yani 1920’ler, 30’lar. Sanıyorum ilk böyle şiir kitapları, monografisi diyebileceğimiz (İsmail Hakkı) Uzunçarşılı yazmıştır. Kütahya, Sivas falan birkaç böyle şehir üzerine. Ondan sonra da yazanlar var. Tabii son yıllarda bu şehir kitapları çok da yazıldı. Ama böyle bir yazılı kültür geleneği bizde olmadığı için sözlü kültür de çok uzun sürmüyor. Bir de Ankara yerlisi yazılı kültür diyebileceğimiz metin ve eserler çok ağır bir resmî ideoloji baskısı altında. Veya etkisi altında diyelim. Baskı demeyelim, baskı belki yanlış görülebilir. Yani o Ankara kültürünü her ne kadar anlatıyor olsa da bir prizmadan geçerek, kırılarak anlatılıyor diye düşünüyorum. O yüzden Ankara’nın durumu diğer şehirlerden daha kötü. Her şehirde böyle sıkıntılar var, yani Erzurum da büyük değişim geçirdi, ben gittikçe görüyorum bunu. Ya da işte Urfa, Konya gibi daha mazbut görünümlü, Kayseri gibi. Ama Ankara’nınki bunlarla kıyaslanamayacak hızla bir değişim oldu.

N: Yani, bugün özgün Ankara kültürü diyeceğimiz bir şey çok da kalmamış görünüyor mu diyorsunuz?

DMD: Evet, Ankara kültürü, bir ara bu eski dediğim yozlaşmış Ankara müziği çıkmadan önce, düğünlerin vazgeçilmez iki şeyi vardı: Hüdayda ve Misket. Hüdayda ve Misket’in yerini bu çok deforme olmuş, biraz Ankara havası çalan, biraz Hüdayda gibi biraz Misket gibi, Misket ayağından zaten bunlar, oradan alınmış ama çok, hem söz olarak bozulmaya uğramış, hem de nağme olarak çok basitleşmiş, sıradanlaşmış. Bunlar icat edilmeden iyi kötü Misket, Hüdayda filan devam ediyordu. Bunlardan sonra onların da düğünlerde pek fazla kalmadığını gördüm. Çünkü yeniler karşısında onlar ağır geliyor millete. Yeniler o kadar hızlı hareketli ki, aslı kalmadı. Diğer Ankara kültürü ile ilgili unsurlar, işte beslenme ile ilgili alışkanlıklar, bunlarda tabii büyük bir değişim var. Ankaralıların bile unuttuğu bir sürü beslenme kültürü ile ilgili gelenek olduğunu zannediyorum. Ama bir Ankara döneri var ki, bütün her yerde Ankara döneri diye satılıyor o. Yani Ankara döneri nerdeyse bir marka gibi oldu. Ankara bir döner şehri miydi? Elbette Ankara’da döner vardı ama Türkiye’nin birçok yerinde de vardı diye düşünüyorum ben. Niyeyse bir Ankara döneri bir şekilde geldi, Ankara’yla döner birleşti, bir Ankara döneri var. Mesela Ankara tavası filan zaten büyük çoğunlukla bilinmez ama yine de birkaç lokanta bunu yapıyor. Yani çok Ankara’ya mahsus bir şey olduğu için söylüyorum. Ankara’nın türkülerini söylemek diğer yöre türkülerine göre daha zor. Yani özel olarak çalışmak gerekiyor. Ankara oyunlarını oynamak aynı şekilde. Şimdi mesela eskiden folklor gelenekleri azaldı ama genel olarak onlara gitseniz müracaat etseniz size efendim Ege oyunları, işte Karadeniz oyunları, bir kısmı Gürcü veya Kafkaslardan gelen oyunlar, hatta bazı Güneydoğu oyunları onlara girebilirsiniz ama hiçbirinde Ankara oyunları ile ilgili, Ankara folkloru ile ilgili bir şey bulamazsınız. Bunu ancak Ankara’da işte Ankara Kulübü, bir iki Ankara derneği filan yapmaya çalışıyor. Ankara oyunları da zor bu açıdan. Ancak özel olarak ilgilenmek, çalışmak,  asıl bu işin sahibi olanları bulmakla olabiliyor. Onlar da çok fazla değil. Profesyonel bir iş olmadığı için de sizinle çok fazla ilgilenmeyebilirler. Yani Ankara bu bakımdan da zor, kültürel açıdan bir zorluk yaşıyor. Tabii eski Ankara şehri büyük ölçüde ayakta. Her ne kadar tahrip olmuşsa da. İşte Hacı Bayram biraz elden geçirildi, biraz değiştirildi. Biraz değil çok değiştirildi aslında. Çünkü biz Hacı Bayram’a Ulus’tan giderken böyle dümdüz giderdik. Hafif bir eğim vardı. Şimdi Hacı Bayram’a gitmek için bir sürü merdiven çıkıyorsunuz, dehlizlerden geçiyorsunuz, bilmem ne yapıyorsunuz ve Hacı Bayram’ı ancak onları aştıktan sonra belirli bir platforma gelince ulaşıyorsunuz. Eskiden hâlbuki Hacı Bayram hemen, caddenin başında görünürdü. Şimdi minaresini bile görmek mümkün olmuyor yani bayağı yüksek bir şerefeli minaresi olmasına rağmen. Evet  Ankara’nın mimari eserleri, işte camileri şunları bunları ayakta. Fakat tabii eski Ankara’yı merak eden çok fazla yok. Ne zaman Kale’ye filan gitsem, hep yabancıları görüyorum; işte Japonlar, Çinliler, biraz Amerikalılar. Onlar daha fazla meraklılar. Tabii Ankara Kalesi’nin içi de çökmüş durumda. Gecekondulaşmış durumda. Zaten vardı da iyice terk edilmiş bir havası var, son gördüğümde öyleydi. Yani orada malum Alaaddin Camii var. Onu yine son gördüğümde restore ediliyordu. Kaçıncı restorasyon hatırlamıyorum. Önemli bir cami aslında. Yine işte belli başlı eserler ayakta. Yani Ankara’yı tanımak isteyen hiç olmazsa, ya eskiden burada evler nasılmış, camiler nasılmış, işte hanlar, o Atpazarı’nda onarılan hanlar var, müze yapılanlar var. Onlardan birisi de, Anadolu Medeniyetleri Müzesi’dir. Bir kısmı onun Bedesten’dir ve bir kısmı da Mehmet Paşa Hanı’dır. Taşhan da derler ona ama Mehmet Paşa Hanı’dır. Birini Fatih’in vezirlerinden Rum Mehmet Paşa yaptırmıştır, Mehmet Paşa Hanı. Ötekini de Mahmut Paşa. II. Fatih’in sadrazamı. Dolayısıyla.Ankara’ya iki tane büyük vakıf yapmış oluyorlar Ankara’nın buna ihtiyacı olduğu için. Ankara’nın birtakım böyle hanları da var; işte Çukur Han vs. Hatta son olarak Safran Hanı’nın da onarıldığını gördüm. Dolayısıyla bunlar iyi kötü ayakta. Daha aşağıya inildiği zaman malum Sulu Han var. Ama orası bir çıfıt çarşısı gibi çok karman çorman yani. Hâlbuki ora restore edildiğinde kiraya verelim; işte bir kısmı kültür amaçlı dükkânlar olsun filan denilmişti ama tutamadı. Talep mi olmadı onu bilmiyorum. Tabii bununla ben ilgilenmedim. O da çok güzel bir han ama maalesef kullanımı itibarıyla pek hoş durumda değil. Hacettepe de belli ölçülerde elden geçirildi. Âdeta yeniden yapıldı yani ben Cebeci Ortaokulu’nda okuduğum için. Cebeci Ortaokulu, Gazi Lisesi... Ulus okulundan aşağı doğru indik, oralarda bulunduk. O zamanki hâllerini de biliyorum. Tabii gerçeğe sadık kalınsa iyi olurdu ama buna şükrediyoruz yani. Bazı yapılar olduğu gibi yani şeyine uygun yapıldı. Bazılarının boşlukları da ona benzer, daha gösterişli yapılarla doldurdular. Birazını kullanım amacına göre yaptılar. Her şeye rağmen iyi. Dolayısıyla oradaki camiler, mescitler, şunlar bunlar da ayağa kaldırılmış oldu. Yani Ankara’nın kültürel vaziyeti aslında bu. Ankara ancak bugün güzel kitaplarla okunup anlaşılabilecek bir şehir. Böyle bir şehir kültürüne sahip. Anadolu’nun en güçlü şehir kültürlerinden birine Ankara sahipti. Ankara’nın ekonomisi tiftik üzerinden yürüyen bir ekonomi olduğu için yani sadece tarım değil onun işlenmesine dayanan bir el sanatları, sanayi kültürü de vardı. Ve Ankara’da her zaman güçlü bir azınlık mevcuttu. Yani Rumlar, Ermeniler, Yahudiler. Bunlar dörtte bir yani %25-%30 arasında olurdu, seyrederdi. Ayrıca da tiftik alışverişi için gelen çok sayıda yabancı tüccar olurdu. O nüfusuna rağmen bayağı kozmopolit bir şehirdi Ankara. Buna rağmen Ankara kültürünün bu kadar güçlü olması, o farklı azınlık kültürlerini etkilemesi, onların da yaşayışlarının genel Ankara kültürü içinde olduğunu biliyorum.

Çocukluğumda az sayıda da olsa Rumlar, Ermeniler, Yahudiler vardı Saraçlar Çarşısı’nda, babamın terzilik yaptığı yerde. Kültür olarak bir bütünlük vardı. Buna rağmen o kültürü Ankara’nın sürdürebilmesi büyük bir başarı idi. Tabii bu dönüşümün önüne geçmek mümkün değil. Ama işte mümkün olduğu kadar da kültürel devamlılığı sağlamak gerekiyor. Bunu sırf Ankara için değil genel olarak söylüyorum. Yani bir Ankara kimliği iyi kötü olmalı. Ama bundan 100 sene, 50 sene öncenin kimliği olmaz. Onu tekrar canlandırmak mümkün değil. Yani tekdüze, tek boyutlu bir kültür yerine işte Ankaralının, Konyalının, Kayserilinin olduğu kültür... İstanbul için de diyeceğim ama İstanbul daha ümitsiz galiba Ankara’ya göre. Bir farkı; eskiden bir de şive farkları vardı, onlar da artık nerdeyse kayboldu yani. Bizim nesildekiler günlük hayatta nadiren kullanır, , bizden sonrakiler pek kullanmaz. O ağız farkları, şive farkları da kalmadı. Bu standart Türkçe her yerde etkili oldu. Bana göre iyi tarafları kadar. iyi olmayan tarafları da var. Yani nasıl insan davranışlarıyla, konuşmasıyla farklıysa bir şehir farkı da olmalı. Bu fark biraz da şehirden gelmeli diye düşünüyorum.

N: Peki, bu şehir farkını böyle bir ayırıcı kimlik ortaya çıkarabilirse mesela bunda ne özellikler olmalı sizce? Ya da olur?

DMD: Çok şey belirgin olmasa da ağız, kelimelerin kullanılışındaki telaffuz, ton kısmen olabilir, yani çok rahatsız etmeyecek şekilde olabilir. Ankara’nın musikisi bence çok önemli. Ankara’nın aynı şekilde folkloru, halk oyunları çok önemli. Mutfak kültürü önemli. Bunların bir iki tanesi böyle farklılaşsa da sürdürülüyor. Bunlar bilinse, tanınsa yani yaygınlaşabileceğini de düşünüyorum. Ama artık bunlar ancak öğrenilebilir, pratikten çıkarılacak bir şey değil, bir kültür değil. Ama bu sadece Ankara’ya mahsus değil, birçok büyükşehir bu durumda yani artık şehir kültürleri öğrenilebilir bir kültür. İstersek öğreniriz. Ama buna talep ne kadar olur onu bilmiyoruz.

Onur (O): Yaşatmak adına birtakım modernleşme çalışmaları yapılıyor. Mesela Gökçek döneminde seymenleri göz önüne çıkartalım derken kedi kıyafetleri ya da kedilere seymen kıyafeti giydirip sokakta yürüttükleri de oldu. Kiminle görüşsek kızıyordu açıkçası. Göz önüne çıkartalım ama böyle değil, yani bozarak değil diyorlardı. Siz ne dersiniz?

DMD: Yani işte bunlar bir şey, fantezi diyelim. Yani öyle şey olmaz. Ankara’da zaten kedi de yok. Ankara kedisi diye bir efsane var ama yani hangimizin evinde? Benim tanıdığım hiçbir kimsenin evinde Ankara kedisi yok. Yani Ankaralılarda yoksa bu kedi kimde var?

O: Bir tek pet shoplarda görüyoruz biz de, Ankara kedisi diye satıyorlar.

DMD: Yani gerçekten Ankara kedisi mi, o da şüpheli. Biraz İran kedisi, Van kedisi filan onlar da benziyor buna çünkü. Yani Ankara kedisi üzerinden bir şey üretmeye çalıştılar ama dediğim gibi bu yok zaten. Ankara’da tiftik ve. tiftik keçisi kalmadı. Ancak devlet desteğiyle yetiştirilen bildiğim kadarıyla keçiler var, ekonomik zemini kalmadığı için. İşte Ankara’nın elması vardı, şunu vardı bunu vardı onlar da... Yani şehrin bütün bağlık bahçelik alanları şehirleştiği için. Olanlar da merkezde kalmadı en azından, taşrada iyi kötü devam ediyor yani sebze meyve Ankara merkezi dışında. Ama Ankara merkezinde bunlar yok. Yani Ankara kültürü üzerinde düşünmek... Onu nasıl kitlelere tekrar mâl edebiliriz? Kısmen de olsa. Bunun için çalışmak gerekiyor. Bunu kim yapar? Belediyelerin yapması lazım asıl. Tabii bu belediye başkanı Beypazarlı (Mansur Yavaş), şimdiki büyükşehir. Onun dışında hiçbirisi Ankaralı değil galiba. Yani bilmiyorum, siz biliyorsanız söyleyin. Benim bildiğim başka olan yok alt belediyelerde. Hepsi başka yerlerden. Bir önceki belediye başkanı (İ. Melih Gökçek) Ankaralı değildi malumunuz. Ondan önceki de değildi galiba. Bu sefer bir Ankara taşrası bile olsa Ankaralı bir belediye başkanı var. Ama onun böyle şeyleri var mı, böyle tasavvurları, onu bilmiyorum tabii.

N: Şimdi tabii Ankara başkent olduğu için her dönem bu ideolojik yapıdan etkileniyor. Bu anlamda bugünkü Ankara’yı nasıl yorumlarsınız? Mesela Ankara’daki siyasi havanın nasıl bir yansıması var şehre, insana?

DMD: Ankara’nın siyasette bir ağırlığı yok. Çünkü Ankara, bütün Türkiye’yi temsil eden bir şehir. Ülkenin her yerinden gelen insanlar burada yaşıyorlar. Ve malum olduğu gibi Ankaralılardan daha büyük kalabalıklar teşkil ediyorlar. Belki bunun hesap kitabı da vardır ben bilmiyorum yani. Diyelim ki Sivaslılar şu kadar, Erzurumlular bu kadar falan diye. Ama Ankara’da yani Ankara’ya dışarıdan gelenler genelde yakın bölgeden geliyor. İşte Yozgat’tı, Çorum’du, Kırşehir’di... Buna benzer yakın bölgelerden geliyorlar. Bunlar da Ankara’nın kültürüne yakın bölgeler. Malum eski Ankara vilayeti olan Çorum’u, Yozgat’ı... Kırıkkale’yi saymıyorum zaten, Kırıkkale diye bir şey yoktu. Kırşehir’i, Sivrihisar’ı, Mihalıççık’ı filan da içine alıyordu. Yani buralardan gelenler biraz Ankara kültürüne yakın ama biraz Ankara taşrası. Ama Ankara sadece bunlardan ibaret değil, dediğim gibi Türkiye’nin her yerinden Ankara’da yaşayanlar var. Yani onların artık dönüp de eski kültürlerini yaşatması da mümkün değil. Yani bir Karslının burada Kars kültürünü, bir Erzurumlunun Erzurum kültürünü... Niyet olarak o olabilir de uygulama olarak bu mümkün değil tabii. O yüzden Ankara, yeni bir Ankara kimliği belki, üzerine düşünmek gerekebilir. Daha esnek, daha farklı unsurları içinde barındıran bir Ankara kültürü, bir Ankara kimliği olabilir belki, düşünülebilir.

O: Mekân olarak kendinizi rahat hissettiğiniz, ya burası Ankara’yı yansıtır, ben de işte yılda bir giderim, yolum düşer giderim dediğiniz yerler var mı? Şurası çok yansıtır dediğiniz.

DMD: Ya tabii Ankaralılar için Hacı Bayram vazgeçilmez bir yer. Her ne kadar sağdan soldan kırpıldı, kimliği biraz değiştiyse de yani Hacı Bayram atmosferi hâlâ güzel bir yer. Ben Hacettepe’yi yani eski Hacettepe’yi severdim. Şimdiki hâline de eh idare eder diyorum. Tacettin Dergâhı filan var orada. Kale’yi severim. Kale’den Ankara’yı seyretmeyi severim. Ortaokuldan beri, hatta ilkokuldan beri benim yaptığım bir iş idi. Yani Ankara camileri içinde malum eski Ankara’nın en büyük camii belki de mimari bakımdan da en önemlisi Arslanhane Camii’dir, onu severim. Yeni Cami’yi severim tabii, Ankara’daki tek Mimar Sinan eseri. Ulucanlar bölgesi aynı zamanda orası. Benim sevdiğim eski Ankara çarşıları var; işte Sarraflar Çarşısı, Çıkrıkçılar Çarşısı, Bakırcılar vs. At Pazarı, Saman Pazarı; benim çocukluğumun geçtiği yerler var. Eskiden biz cumada şeye giderdik Alaaddin Camii’ne, arkadaşlarla orada buluşurduk. Sonra bayağı gelen giden olmaya başlamıştı. Ama tabii o restorasyonlar filan o cemaati de dağıttı. Tabii oralarda fazla cemaat de kalmadı. Nüfus olarak da kalmadı. Yani Ankara’nın bu tarihî bölgesine bir hayatiyet vermek gerekiyor. Yani belediye orada bir sürü boş depo var; ya bunları kendisi onarmalı ya onarmak isteyenlere yardımcı olmalı. Sahiplerinin onarmasına yardımcı olmalı, eğer onlar istiyorlarsa. Kısmen turistik bir bölge gibi görünüyor ora ama yani çok harap durumda aslında. Orayı da canlandırmak gerekiyor. Hiç olmazsa maddi ambarı, maddi mirası bu şekilde ayakta tutulabilir.

O: Kocatepe Camii’nde de aynı sıcaklığı alır mısınız Hacı Bayram kadar?

DMD: Ya tabii Kocatepe Camii’nin bizim tarihimizde ayrı bir yeri var ama hiçbir zaman eski Ankara camilerinin ruhubu bize vermiyor. Kocatepe bizim hayatımıza karışmış bir cami. Biz onun daha alt katının şimdi belki çarşı olan katı filan orası yapıldı. Diğer katlarının yapılmaya devam ettiği zamanlarda biz orada Cuma namazında buluşurduk. Bütün Ankara bürokrasisi filan oraya gelirdi. Çünkü burada o kadar büyük bir cami yok, yeraltı camileri filan var da bir iki tane. Bayağı genişti o alt kısmı da. Ve caminin gözümüzün önünde işte yapıldığını bittiğini, bittiği zaman da büyük bir kalabalıkla açıldığını hatırlıyoruz. Ona bir sempatimiz var. Ama bir yere gideyim namaz kılayım, denildiği zaman Kocatepe aklıma gelmez. Ancak bir törensel bir şey varsa, işte bir cenaze yahut da bir şu cuma günü gidelim de bazı eşi dostu görürüz diye gittiğimiz belki olabilir ama yine eski Ankara’ya gitmeyi tercih ederim.

N: Ankara sürekli İstanbul’la kıyaslanıyor. Bunda tabii başkentlik döneminde ortaya çıkan şeylerin de önemi var ama siz bunu nasıl yorumluyorsunuz?

DMD: Ya tabii İstanbul’la hiçbir şehri kıyaslamamak lazım. İstanbul müstesna bir şehir. Şahsen bence belki Bursa, Edirne kısmen İstanbul’la kıyaslanabilir. Ki bunlar dahi İstanbul’un yanında çok şey kalmazlar. Hâlbuki buralar da çok önemli şehirler. Bugüne devreden maddi manevi mirasları da çok güçlü; Bursa’nın da, Edirne’nin de. Ama İstanbul’un yanında bunların bence bir kıyas konusu olmaması gerekir. Yani bu belli başlı şehirlerle İstanbul’un kıyaslanmasını, hele Ankara’nın kıyaslanmasını yanlış bulurum. Ankara kendi ölçeğinde bir şehir. Türkiye’nin merkezinde bir şehir. Ve Anadolu’da 20. yüzyılın başında nüfusu en fazla olan şehirlerden birisi; yani 40.000’e yakın nüfusu vardı. Bu nüfusa sahip Anadolu’da çok fazla şehir yoktu. İzmir, Bursa bildiğim kadarıyla daha fazla. Birisi liman, İzmir o zaman tek çıkış yolu. Bursa’nın tabii hem ekonomik olarak bir gücü var, hem de tarihî bir önemi var. Dolayısıyla diğer şehirler, Orta Anadolu şehirleri, Ankara nüfusuna yakın -ve daha az hatta- sahip şehirler. Dolayısıyla Ankara kıyaslama konusu yapılmadan ele alınmalı. Yani Ankara budur: şu şu özellikleri şu şu güzellikleri vardır denilebilir. İstanbul İstanbul’dur, Ankara Ankara’dır.

N: Ki ara ara gündeme geliyor; işte başkent İstanbul olmalı, hatta olsun...

DMD: Bizim teorimiz şu: Biz başkent emanetini İstanbul’dan aldık. Çünkü İstanbul’un fethinde Ankara’nın büyük rolü var. Bir yüzyıl önce de? Tabii Osmanlı Devleti yıkılınca aslında biz İstanbul’u başkent olarak tutamazdık. Yani bu İngilizler İstanbul’un başkent olarak sürdürülmesini kesin olarak istemiyorlardı. Bunu çok önceden defalarca deklare ettiler. Bunu herkes biliyor yani bizim Millî Mücadele’yi yürüten kumandan da biliyor. Dolayısıyla İstanbul’un başkent olması demek Osmanlı Devleti’nin devam ediyor olması demekti ki, dışarıdan öyle anlaşılır. Biz ilk defa 1990’larda Türk Dünyası’na gittiğimizde İstanbul şöhreti Türkiye’den daha fazla idi. İstanbul Türkiye’den daha kadim, daha fazla bilinen bir yer. Dolayısıyla biz başkent emanetini devraldık, yani tekrar Osmanlı Devleti gibi büyük ve güçlü bir devlet olursak da başkent İstanbul’a taşınabilir.

N: Bu, biraz da ülkenin gidişatıyla alakalı...

DMD: Bu, bizim biraz da talihimiz (gülüşmeler). Bu ülkeye Ankara’nın başkent olması yakışıyor. Merkezî bir yerde bulunuyor. Ama daha büyük bir ülke olursak, daha güçlü bir Türkiye Devleti olursak o zaman tabii ki düşünülebilir.

O: Teşekkür ederiz (görüşme için), çok sağ olun.

DMD: İnşallah işe yarar.