Cemil Koçak'tan: 27 Mayıs yolunda... CHP ve ‘Direnme hakkı’

‘Direnme hakkı’nın önümüzdeki günlerde de sık sık politik gündemin bir parçası olması ihtimaline karşı; 27 Mayıs’a giden yolun kilometre taşlarında; CHP’nin bu sloganı zamanında nasıl kullandığını da hatırlamak gerekir.

Diktidarının son dönemecinde; CHP lideri İsmet İnönü, 27 Mayıs’ın hemen öncesinde; 10 Ocak 1960 tarihinde, Bursa’da yaptığı konuşmada; özellikle basın özgürlüğünün yitirildiğinden şikâyet ediyor ve şöyle diyordu: “Her vatandaş biliyor ki; Türkiye’nin basın rejimi, bugün birinci derecede şikâyet ve felâket konusudur. Bu rejim, bütün hür dünyanın diline düşmüştür.”

‘Gençlere güveniyoruz’

27 Mayıs’a bayağı yakın bir zamanda, İnönü, özellikle gençlere yönelik mesajlar vermeye çalışıyordu. 1 Nisan 1960’da üniversite öğrencilerinin kendisine yaptığı ziyaret sırasında; hakların korunması gereğinden söz ederken; “önümüzdeki günlerde sizi önemli vazifeler bekliyor; bunlarda zafer kazanacaksınız; gençlere güveniyoruz” demişti. Ankara ve İstanbul’daki üniversite öğrencilerinin büyük gösterilerine sadece birkaç hafta kala… Sadece iki gün sonra; Kayseri olayları sırasında yaptığı açıklamada; “Milletimiz, bir kısım vatandaşlara yapılan haksızlığı, bütün millete yapılmış gibi yüreğinde hissedip, heyecanını açığa vuracak ileri insanlık merhalesindedir.” demişti. İnönü’ye göre, “bir tek vatandaşa karşı yapılan haksızlığı, bütün millete karşı işlenmiş bir fiil sayarak, ona göre davranmak,

anayasanın verdiği bir hak, medenî bir cemiyet mensubu olmanın her vatandaşa yüklediği bir vazife”ydi. Nihayet İnönü, bu konuda en önde yer alacağını da şöyle vurguluyordu: “Hiç kimsede en ufak bir şüphe olmasın; ben muhalefet lideri olarak bu hakkı sonuna kadar kullanacak, bu vazifeyi vazifelerimin başında sayacağım.”

‘Seçim emniyeti’

İnönü açısından gelecek seçimlerin güvenliği de tartışmalıydı; bu konudaki endişelerini de şöyle açıklıyordu: “1957 seçimlerinin bütün memleketçe bilinen ve henüz düzelmemiş olan sakat usûlleri, yeni seçimler için fena bir ihtimal olarak hatırlarda tazeliğini muhafaza etmektedir.” İnönü, radyonun da iktidarın emrinde kullanılan basit bir propaganda aygıtına dönüşmesinden şikâyetçiydi ve bu durumu seçim güvenliğine yönelik bir saldırı olarak görüyordu: “Sadece radyo suistimalinin bugünkü fecî manzarasını göz önüne almak, önümüzdeki seçimlerde dürüst usûller tatbik edileceği ümidini temelinden sarsmaya kâfidir. Radyonun vatandaşa tecavüz âleti olarak kullanılması, radyonun seçimde seçmen vatandaşın oyuna tesir edecek şekilde kullanılması, türlü seçim yolsuzlukları için de başlı başına bir eksik teşkil edecektir.”

‘Emekli askerlerle toplantı’

İnönü, 4 Nisan’da da, Ankara’ya dönerken; “emekli general ve amiraller”le görüşmüştü. Bu görüşmede de emekli askerlere şöyle seslenmişti: “Emekli amiral ve generallerimizle burada yaptığımız toplantının benim için müstesna bir kıymeti vardır. Eski asker arkadaşlarımla bugün burada toplanmış olmanın benim için müstesna bir kıymeti vardır.” Bu toplantı sırasında İnönü, “Türk milleti, emekli askerlerinde memleketin ilerlemesini ve ideallerini muhafaza eden bir faziletli ocakta yetişmiş insanları görmektedir. Cemiyetin ordu grubu, bütün karakter sağlamlığını muhafaza etmektedir. Milletin bünyesindeki kuvvetli bir varlıksınız. Milletin gözü kulağı, ihtiyacı olduğu zaman, olmadığı zaman, size müteveccihtir. Huzur içinde yaşayan arkadaşlık, bizim için paha biçilmez bir bahtiyarlık vesilesidir. Kanaatkâr ve mütevazi hayatınızda milletimizin size karşı beslediği güveni daima yüreğinizde en değerli emanet olarak muhafaza edeceksiniz.”

Taviz yok…

İnönü, bu kez de, 9 Nisan’da, “ana muhalefet partisinin lideri olarak, sizi temin ederim ki, CHP vatandaş hakkının korunması bahsinde en ufak bir taviz vermeye asla rıza göstermeyecektir. (…) Bir takım yasakların kanun dışı kullanılması teşebbüslerine karşı hakkını bilenlerin bütün şiddeti ile çalışacağız. Gizlilik perdesi altında marifetler yapmaya kalkışacak kaba kuvvet hayranları, hiçbir perdenin arkasında bulunmadıklarını ve milletin kendilerini bütün ruh çıplaklıklarıyla seyretmekte olduğunu dehşet içinde göreceklerdir. Kendisine eziyet etmek istedikleri her vatandaşın yanında o vatandaşın mensubu bulunduğu zümrenin tamamını, bizi ve nihayet haksızlığa karşı baş eğmemeye azimli, kararlı milleti bulacaklardır ve kudretlerinin hiçbir şeye yetmediğini, cesaret sahibi hiç kimsenin kılına dokunamayacaklarını anlayacaklardır.” İnönü, bu konuşmasında da, yakın seçimde iktidarın devrileceğinden söz ediyordu: “Baskı rejimi, son çırpınışları içindedir.”

Devamı için: http://haber.star.com.tr/yazar/27-mayis-yolunda-chp-ve-direnme-hakki/yazi-1002495