Erbay Kücet'ten: Dergiler Tarih Öğretir mi?
İlk defa 1910 senesinde Tarih-i Osmani Encümeni Mecmuası ile başlayan tarih dergiciliğimiz günümüze kadar kimisi uzun, kimisi kısa ömürlerle süregelmiştir.
1950’li yıllarda Hayat Tarih Mecmuası Şevket Rado ve Yılmaz Öztuna’nın birlikteliğinde uzun yayın hayatı ve yüksek baskı sayısı ile tarih dergiciliğimize altın çağını yaşatmıştır diyebiliriz.
Tarihi bilgisi olmayan insanımıza yüzeysel bilgiler dışında farklı bir pencere açan tarih dergiciliğimizle birlikte tarihî tartışmaların başladığını söyleyebiliriz. Tarih dergileriyle yakın tarihimiz konusunda bilinçlenen insanımıza tarihî bilgi aktarılırken, öte yandan televizyonların da gecenin derinliklerinde yayın akışlarında tarihçileri buluşturarak tarih tartışmalarına yer vererek gündem yakaladıklarına tanıklık ediyoruz. Bu açıdan bakıldığında son yıllarda salt ticari bir düşünce ile diziler ve filmler de tarihi olaylar ele alınırken yayıncılarımız da popüler kitaplarla piyasada yer almaktadırlar. Gerçi yapılan programların çoğunluğu magazinsel boyutta ele alınsa da izleyenlerin sonraki günlerde anlatılanlardan yola çıkarak ilmi dayanaklar ışığında kaleme alınan eserleri okuduklarını düşünüyoruz.
Tarihi olayları okurlarına merak uyandıran spot ve başlıklar altında veren mecmualar Türkiye'de de önemli bir literatür oluşturmakla kalmayıp, tarihimizin tozlu raflarında sararmış olayları kamuoyu nezdinde tartışmaya açmaktadır. Geçmişte yayınlanan dergilerin bugün bir fasikül veya eski bir cilt içinde kütüphanemizde yerini muhafaza etmesi, içerdikleri bilgi ve dönemlerinin anlayışını yansıtan bölümleriyle başvuru kaynağı olmayı sürdürüyorlar diyebiliriz.
Devletin vatandaşımıza tarih yazımı için gerekli olan bilinci ve tarih bilgisini okul dışında Türk Tarih Kurumu’nun yayın organı olan Belleten dergisi aracılığı ile vermek arzusu maalesef olmamıştır. Tarihi bilgiler dergide akademik bir üslup kullandığından halka ulaşamamıştır. Cumhuriyet döneminin Latin alfabesiyle yayınlanan ilk tarih dergisi Belleten mevsimlik olarak çıkmaya başladığından günümüze kadar yayın hayatını devam ettirmiştir. Dergide kullanılan dil ve içerik itibariyle üniversite kütüphaneleri ve resmi kurumlar dışına pek çıkamayan Belleten ’in yanı sıra yılda bir yayınlanan Belgeler adlı dergi ve yılda iki kez yayınlanan Höyük isimli dergi de akademik camiamızdaki hocaların kariyer noktalarından biri olmaya devam etmektedir.
Bugüne kadar yayın hayatımıza giren tarih dergileri göz atacak olursak; Toplumsal Tarih Dergisi, NTV Tarih Dergisi, Atlas Tarih Dergisi, Tarihten Sesler, Tarih Aynası, Yeni Tarih Dünyası, Dün ve Bugün, Tarih-Coğrafya Dünyası, Yakın Tarihimiz, Tarih Konuşuyor, Tarihin Sesi, Tarih Dünyası, Tarihçi, Tarih ve Toplum-Yeni Yaklaşımlar, Türk Dünyası Tarih Dergisi, Popüler Tarih dergilerinden sonra son yıllarda yayın dünyamıza adım atan dergilerimiz arasında Derin Tarih ve Yedikıta dergilerini örnek verebiliriz.
Halka hitap edebilen ve sivil toplumdan kabul gören Derin Tarih 2012 Nisan’ında yayın hayatına başlayan, tarihî gerçekleri kapatıldıkları karanlık mahzenlerden belgelerin ışığında gün yüzüne çıkararak okurlarıyla buluşturan bir tarih dergisidir. Hakemli bir dergi değil, sivil bir yayın olarak devam ederken “Hem kendi içimizdeki tarih hırsızları, hem Batı’nın dünya tarihini nasıl çaldığını görüyoruz. Çaldıkları tarihin yerine sahtesini bıraktılar. Biz o sahte tarihle bugüne kadar geldik. Fakat bunun bize yakışmadığını, bizi yansıtmadığını gördük.” diyerek tarihi bir gerçekliğe dikkat çeken Derin Tarih dergisi Genel Yayın Yönetmeni Mustafa Armağan, Kemal Tahir’in “Biz tarihi çalınmış bir milletiz” sözünü hatırlatmayı da ihmal etmemektedir. Bünyesinde buluşan ekibin titiz araştırmaları sırasında buldukları belge, fotoğraf ve tanıkları yazıya dökerek her sayıda birer dedektif gibi hırsızların izini süren Derin Tarih “Tüm bildikleriniz tarih olacak” sloganı ile yayını sürdürürken Özel Sayı yayınlarıyla da boşlukları doldurmaktadır.
Okurun güvenilir, sözüne itibar edilir uzmanların görüşlerini bulabileceği, magazine kaçmayan ama bilimsel soğukluğa da düşmeyen bir tarih dergisine duyduğu ihtiyaçtan hareketle Derin Tarih, hakikate sadık ve adaletli bir yayıncılık için yola çıktığını ilan ederken “Doğru bilgi doğru kaynaktan alınır” düsturu ile yola çıkan Yedikıta dergisi 2008 yılında yayın hayatına başlamıştır. Derginin hemen her sayısında tarihî, ilmî ve kültürel konularda belgelere dayanan dosyalar hazırlanmıştır. Yedikıta da Derin Tarih gibi her sayısında okurlarına tarihi sevdirmek, bilgilendirmek amacıyla basılı hediyeler vermektedir.
Yedikıta dergisi tarihi, ilmi ve kültürel konularda temel kaynaklar ve tarihi belgeler kullanılarak çarpıcı fotoğraflar eşliğinde hazırlanan araştırmacı ve titiz bir yayıncılık ile tarihin kuru bir bilgi yığını yahut ideolojik bir alet değil, ibret alınacak ve geleceği şekillendirecek bir vasıta olduğunu belirtilerek, tarih sevgisini ve şuurunu kazandırabilmeyi esas almıştır.
Dergilerimiz her sayılarında tarihin saklı koylarına, gizli dehlizlerine dümen kırmaya devam ederken zaman ve değişim boyutlarını da göz önüne alarak, sıradan olay anlatma sınırlarını aşıp, bunların üstüne kuramsal açıklamalar, çözümlemeler oturtmak çabasına önem vereceklerine ümidimi devam ettiriyorum.
