Eserlerini hafızaya göre kurgulayan bir yazardı

Sakarya Üniversitesi ‘Kültürel Çalışmalar’ ekibi, Besim F. Dellaloğlu moderatörlüğünde Dergah Yayınları'ndan Ahmet Hamdi Tanpınar üzerine 'Zaman ve Hafızanın Kıyısında' adlı bir araştırma kitabı yayımlayan Şerif Eskin ile 3 Mart Salı günü samimi bir söyleşi gerçekleştirdi.
Şerif Eskin, Tanpınar’ın edebi eserlerinde Bergson felsefesinin yerini ve kapsama alanını ele aldığı ve “Tanpınar’ın Edebiyat, Estetik ve Düşünce Dünyasında Bergson Felsefesi” alt başlığı ile oluşturduğu kitabının meydana geliş aşaması, araştırma evresi hakkında dinleyicilere genel bir çerçeve çizdi. “Tanpınar’ da Bergson’u nasıl okuruz ? Tanpınar bu felsefeden nasıl etkilendi?” sorularına dikkat çekerken, aslında diğer taraftan daha genel hatlarıyla Türkiye’de Bergson felsefesinin doğuşunu ve gidişatını ele aldı.
Bergson'a ilgisinde dönemin değerli aydınlarının da etkisi var
Son zamanlarda Tanpınar üzerine yazılan kitapların bir hayli arttığını belirten yazar, “uzun yıllar değer görmeyen Tanpınar yeniden keşfedilmeye başlandı; bu durum edebiyatın hafızasında olanı yeniden hatırlaması olarak tanımlanabilir” dedi. Geçmiş dönemlerde Tanpınar üzerine üstünkörü okumaların gerçekleştiğine, Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü’ndeki ilk cümlelerden olan “bizde üstünkörü okumak adettir” cümlesi ile dikkat çekti. Bundan dolayı tarihsel süreçte üstünkörü bir Tanpınar algısının oluştuğunu dile getiren yazar, “Tanpınar uzun yıllardır mazinin yazarı olarak anılmıştır fakat şimdi tekrar açıp okuduğumuzda metinlerde günümüze ışık tutacak kaynaklar bulabiliyoruz” diyerek Tanpınar’ın yüzünün geleceğe dönük olduğunu belirtti.
Geçmiş, gelecek ve şimdi, Tanpınar’ın en çok sorun ettiği konulardandır. Buradan hareketle hafızayı farkedip, eserlerini hafızaya göre kurgulayan bir yazardır. Eskin'in de belirttiği üzere Tanpınar'ın metinlerinin zenginliğindeki en önemli etken felsefi epistemoloji ve psikolojik referansların güçlü olmasıdır.
Tanpınar genel olarak düşünsel anlamda Bergson ve Sartre’dan etkilenmiştir. Varoluşçuluğa ciddi şekilde dikkatini vermiş, ölümüne yakın zamanlarda Heidegger okumalarını arttırmıştır. Tanpınar’ın Bergson felsefesi ile olan ilişkisinde yaşadığı dönemde geçerli olan Bergsonizm’in etkisi kadar Yahya Kemal, Mustafa Şekip Tunç, Ahmet Haşim gibi dönemin değerli aydınlarının da etkisi bulunmaktadır. O dönemin havasını daha iyi anlamak adına Yahya Kemal’in Mustafa Şekip'e söylediği 'artık hepimiz Bergsoncuyuz' cümlesi önemli bir örnek teşkil etmektedir.
Zamanla bu kadar ilgilenen Tanpınar elbette hafızayı da konu edinmiş
Tanpınar’ın Bergson okumalarında dikkat çekici olan nokta Yahya Kemal’den farklı bir Bergson bulmuş olmasıdır. Yazar bu durumu açıklarken, Yahya Kemal’in bakış açısının dönem itibariyle Türkiye konjektöründe oluşan bir akım olduğunu fakat Tanpınar’da daha çok Marcel Proust üzerinden daha detaylı bir Bergson incelemesinin yapıldığına değindi.
Tanpınar’daki geçmiş-gelecek sorununun imparatorluk ile ulus çizgisinde geçişler olduğunu belirterek Bergson’a yönelişinde temel sebebinin bu sorunsalın çözüm arayışı olmasına bağlıyor Şerif Eskin. Bu geçişte pragmatik verilerin temel alınması tarihi çizgisel kılmaktadır. Tarihi bölünen, parçalanabilen bir zihinsel altyapıda geçmişte boşluklar olduğunu belirtti. Bergson’da ise tam tersi “zaman bölünemez, döngüsel bir şeydir” diyerek Tanpınar’daki zaman izdüşümünü şu dizelerle aktardı: “Ne içindeyim zamanın/ Ne de büsbütün dışında/ Yekpare geniş bir anın/ Parçalanmaz akışında” Bu yekparelikle, zaman, fiziğin değil psikolojinin hatta Bergson’da bir üst kademeye giderek meta-fiziğin konusu olarak algılanmıştır.

Devamı için: http://www.dunyabizim.com/Manset/19774/eserlerini-hafizaya-gore-kurgulayan-bir-yazardi.html