Hüseyin Öztürk: Konuşma Adabı

Bu hafta tanıtacağımız eserin adı, “Konuşma Adabı”. Esas adı ise “Âdâb-ı Makâl”. Büyüyenay Yayınları arasında çıkan kitabın günümüz Türkçesine hazırlanması, Ahmet Kayasandık’a ait.

Konuşma adabı denilince akla ne gelir ve kimler nasıl bir kitap tasavvur eder bilemeyiz ama eser söze şu soruyla başlıyor:

“İletişim bir dil işi midir, yoksa gönül işi mi”? Konuşma Adabı bu soruları cevaplandırıyor.” Kitabın basım yılı 1588 tarihli. Yani konuşma adabı, bugünün meselesi değil. İnsanlık tarihiyle yaşıt.

“Dil yarası, kılıç yarasından keskindir” sözü; konuşmanın, diyalog kurmanın önemini anlatmak için yeterdir.

“Söz tohumdur” der eskiler ve ilave ederler. “Söz tohumdur, neyi nereye ekeceğini bilmezsen, gelir istemediğin yerde biter”.

Günümüzde iletişim kurulan her alanda, konuşmadan çok homurdanarak, -şikâyet ve eleştirerek söze girmek- iletişim sanılmaktadır.

Bu halden kurtulmak için kitaptan aşağıya alıntıladığımız kısmı konuk olmak gerek.

…………….

“Dil aklın vekilidir ve hiçbir nesne, aklın kapsamı dışında değildir. Vehme yahut hayale gelen her şeyden dil haber verir. Diğer uzuvlar böyle değildir.

Renkler ve şekillerden başkası, gözün tasarrufunda değildir, sesten başkası kulağın tasarrufunda değildir. Diğer uzuvlar da bunlar gibidir, her biri bir yere tasarruf eder daha fazlasına etmez.

Dilin tasarrufu, gönlün tasarrufu gibi her yere ulaşır. Nitekim dil, gönlün karşılığındadır, gönülde olan suretleri alıp, onlardan haber verir.

Keza dilden de gönle nice suretler ulaşır. Dilin söylediği her şeyden gönül bir sıfat alır.

Mesela dille huşu içinde yalvarsalar, ağlasalar, tevazu ile yalvarma sözlerini söyleseler, ağıt yaksalar, gönül bundan acıma ve tasa sıfatını alır, gönül ateşinin buharı dimağa azmedip gözden dışarı çıkmaya başlar.

Mutluluk sözlerini söyleyip güzelleri nitelendirmeye başlasa, gönülde hareket, sevinç ve esenlik ortaya çıkıp, meşhur olma isteği uyarmaya başlar.