İsmail Güleç: Anneler ve Çocuklar

Anne ve çocuk arasındaki ilişki ve sevgi dünyanın en kuvvetli bağı. Karşılıksız sevginin timsali olan bu bağı anlatan yüzlerce şiir arasından Sezai Karakoç'un bu müstesna şiirini sizinle paylaşmak istedim.

Anne öldü mü çocuk
Bahçenin en yalnız köşesinde
Elinde siyah bir çubuk
Ağzında bir küçük leke.

Çocuk öldü mü güneş
Simsiyah görünür gözüne
Elinde bir ip nereye
Bilmez bağlayacağını anne.

Kaçar herkesten
Durmaz bir yerde
Anne ölünce çocuk,
Çocuk ölünce anne.

Şiir, anne sütü gibi saf, sade ve yalın bir Türkçe ile söylenen bir türkü gibi. Dörtlüklerin başında ve son iki mısrada tekrarlan dizeler bize bir ninni veya ağıt ritmini hatırlatır. Nakaratı ilk mısralara taşıması ve son iki mısrada tekrar etmesi (redd-i mısra) halk ve klasik şiirin yeniden biçimlendirilmesidir.

Şiirde duyguların samimiyeti şiirin kelime hazinesine de yansımış. Bir çocuk dili ne kadar basit, yalın ve anlaşılır ise şiir de o derece yalın, samimi, basit ve anlaşılır. Hemen söyleyebileceğimi düşündürüyor ancak herkesin söyleyemeceği sadelikte (Sehl-i mümteni). Anlamını bilmediğimiz bir kelimenin bile olmadığı şiirin ihtişamı da bu sadeliğinde. İfadeleri sade, anlaşılır ama yüzeysel, yapay ve uydurma değil. Derinlikli ve gerçek. Anne sütü ne kadar temiz, saf ve besleyici ise bu şiir de sade, yalın ve besleyici. Şiiri okuyan, annesinin sütüyle karnını doyuran bir çocuğun ruh haline bürünüyor. Güvenli, emin, mutlu ve huzurlu. Bir o kadar da mahzun. Birbirine zıt duyguları aynı anda yaşatabilmek de şairin başarısı.

Süslü imgelerden, gereksiz tekrarlardan, tasannuya kaçan söyleyişten ve okuru boğan duygu yoğunluğundan uzak bu şiir aynı zamanda imgeleri kuvvetli, tekrarları incelikli, gösterişten uzak derin bir sanatla örülü ve okuru okuduktan sonra tesiri altına alan ve gittikçe hafifleten bir ağırlıkla saran duygu yoğunluğuna sahip bir şiir. İhtişam parıltılı ve gösterişli bir şeydir, hemen görülür ve fark edilir. Ben buradayım diye bağırır. Ancak Sezai Karakoç bu şiirinde ihtişamı âdetâ yeniden tarif etmiş ve ne olduğunu hatta nasıl olması gerektiğini bize göstermiş. İhtişamda örtük biçimde saklı olan korkuyu sevgi, gösterişi sadelikle örtmüş, kapatmış, yok etmiş, kısaca dönüştürmüş. Sanatını ve sanatkarlığını gösterme gayretine düşmeden bize ne kadar büyük bir şair olduğunu göstermiş.

Ölümden bahseden bir şiiri ninni edasında söyleyebilmek, ölüm gibi hüzünlü bir konuyu hüznü sevgi ile birleştirerek belki de dünyanın en güzel duygusunu yaşatabilmek ancak Sezai Karakoç'un yapabileceği bir şey. Ağıtın hüznünü, ninninin samimiyeti ve sıcaklığı ile birleştirmek her şairin yapabileceği bir şey değil. 

Şiir çocuğu ölen bir anne ve annesi ölen bir çocuğun ruh halini tasvir ediyor. Şair bu kısa şiirinde anne ve çocuk üzerinde derin bir yalnızlığın ve hüznün resmini çizer. Üç dörtlükten ilkinde çocuk, ikincisinde anne ve üçüncüsünde ikisi birden anlatılır.

Şiire Anne öldü mü çocuk diye kuvvetli bir giriş yapan şair okuru merak ettiriyor. Şiirin ne şekilde devam edeceğini hisseden okur (irsad) bir çırpıda şiirin geri kalanını okuma arzusuyla doluyor.

Şiirin ilk dörtlüğünde annesi ölen bir çocuk resmedilir. Kalbi hüzün ile dolan herkesin yaptığı gibi çocuk bahçenin en yalnız köşesine çekilmiştir. Bahçenin herhangi bir köşesi değil, en yalnız köşesi, belki eve en uzak köşesi, belki kimsenin göremediği köşesi. En yalnız aynı zamanda en uzak ve kimsesizliği sezdiren bir ifade. Bahçeyi dünya kabul edersek en yalnız köşe bu sefer hayatın dışı olmakta. Çocuk arkadaşlarından, oyundan, okuldan hâsılı her şeyden kaçmış, hüznünü yudum yudum içebileceği bir köşe bulmuş kendine.

Canlı varlıklara özellikle insana mahsus olan yalnızlığı bahçeye yükleyen (kapalı istiare) şair çocuğun yalnızlığı arkadaş olarak seçtiğini düşündürterek okura yaşatmak istediği duygunun şiddetini de artırmaktadır.

Çocuğun elindeki siyah çubuk bize hüznü ve anlamsızlığı gösteriyor. Çubuk çocuk için bir oyuncağı, çocuk olmaklığı temsil, siyah ise çubuğun önemsizliği ve değersizliğinin yanında matemi ve üzüntüyü ediyor (tevriye). Artık çocuk için tüm eşyaları siyah olmuştur, en sevdiği oyuncakları bile. Anne olmadıktan sonra hiçbir şeyin değeri ve güzelliği kalmamıştır. Oyuncakları, oynamayı, kısaca yaşamayı değerli ve zevkli kılan annenin varlığıdır. 

Devamı:https://www.fikriyat.com/yazarlar/ismail-gulec/2026/05/16/anneler-ve-cocuklar