Miraciyye

(Hz. Peygamber’in Miracını anlatan şiirler ve bunların bestelenmiş hali)

İslâm edebiyatının en önemli konularından birini Hz. Peygamber’in hayatı ve ahlakı ile ilgili olarak kaleme alınan eserler meydana getirir. Yüzyıllar içinde çok farklı ülkelerde değişik dillerde yazılan bu eserlerin genel adı siyer’dir. Söz konusu eserlerde onun hayatı ve ahlakı, bazen özet bazen da detaylı bir şekilde anlatılır. Bazan düz yazı bazen şiirle kaleme alınan bu eserler asırlar boyu din ve ahlak eğitiminin de ayrılmaz bir parçası olmuştur.

Şiir olarak yazılan eserlerin bir kısmı zaman içinde bestelenerek farklı bir boyut kazanmışlardır. Bu konunun en meşhur örnekleri Mevlid’lerdir. Siyer ve Mevlid kitaplarının bir bölümü de Mirac olayının anlatımına ayrılır. Hz. Peygamber’in hayatının vahiyden sonra en derin ve derûnî anlarını barındıran bu mucize, sanatkârları derinden etkilemiştir. Daha sonra bu bölüm ayrı bir kitap/risale olarak yazılmaya başlanmış ve edebiyat tarihinde Miraciyye diye isimlenen müstakil bir kitap türü doğmuştur.

Türk edebiyat tarihinde Miraciyye yazma geleneği Şeyh-i Türkistan diye bilinen Ahmet Yesevî’nin yaklaşık bin yıllık mısraları ile başlatılabilir:

Hudavendim ata kıldı anga mi’râc

Rahmet bahri tolup taşıp urdı mevvâc

…

Hikmet kıldı mi’râc sözün kul Hace Ahmed

Şükür Allah Mustafaga kıldı ferzend

Ahmed Yesevî’nin yanında tasavvufî terbiyesini tamamlayan Süleyman Ata’nın da 120 beyitlik Miracnâme’si olduğu bilinmektedir.

Anadolu sahasında kurulan ve gelişen Türk tasavvuf edebiyatının en büyük temsilcisi Yunus Emre aynı konuya devam eder:

Muhammed’e bir gece Çalab’dan geldi Burak

Cebrrail eydür hâcem mi’râca kıgurdi Hak

Osmanlı şairlerinin bir kısmı müstakil Miraciyye yazarken bir kısmı da na’t, kaside gibi Hz. Peygamberle ilgili şiirlerinde mirac konusuna temas etmiştir. Anadolu ve Balkanlarda özellikle Mirac kandillerinde tekkelerde besteli olarak okunan Mirâciyye’nin yazarı ve bestekârı ise 1729 tarihinde vefat eden Nâyî Osman Dede’dir. Galata Mevlevîhânesinde gönül eğitimini tamamlayan ve bu dergâhta postnişin olarak hizmet veren Dede’nin kaleme aldığı yüz altı beytlik eserin ilk ve son mısraları şöyledir:

Evvel Allah adını yâd eyleriz

Dil dil olmuş kalbi dilşâd eyleriz

Zikr-i Hak’la nutkı inşâd eyleriz

Her harabâbadı âbâd eyleriz

Hazret-i Ahmed sıfatın söyleriz

Mustafa’nın mucizâtın söyleriz

…

Bâ-hakk-ı Ahmed Muhammed Mustafa

Derviş Osman’a dahi eyle ata

Ey kemâl-i kudret issi Padişah

Sen kabul eyle ricamız yâ İlâh

Fatihayla bed olundu bu kelam

Fatiha’yla hatmolunsun vesselam

Ahmed ü Ashâb u cümle müminin

Rahmetullahi leyhim ecmaîn

1925 tarihinde 677 sayılı kanunla tekkeler ve zaviyeler kapatılınca Miraciyye okuma geleneği de terk edildi. Bursa Numaniyye dergâhı şeyhi Safiyyuddin Efendi’nin oğlu Ziya Eşrefoğlu (ö. 1977) altmışlı yıllarda bu geleneği yeniden ihya etmeye çalıştı. Söz konusu çalışmaların sonucunda Bursalı Safiye Hanım’ın 1888 tarihli vakfiyesinin gereği olarak   Mahkeme Camii’nde Mirac geceleri son miraciyehân Hopçuzâde Mehmet Şakir Çetiner’in rehberliğinde bir heyet tarafından okunmaya başlandı. Bu gelenek günümüzde de İstanbul’da Kâdirîhâne’de ve Bursa’da devam etmektedir.

Beste, ayrıca Ahmet Hatiboğlu ve arkadaşları tarafından kayda alınmıştır. Miraciyye ile ilgili Saklı Miras ismiyle Murat Pay’ın yönetiminde bir belgesel de hazırlanmıştır.

Ayasofya camii yeniden ibadete açılınca 2021 yılı Mirac kandilinde (27 Recep 1443) Ömer Tuğrul İnançer ve Safiyyuddin Erhan’ın da katıldığı bir heyet tarafından yıllar sonra tekrar icra edilmiştir.

Bursa’da her yıl Mirac kandilinde ikindiden sonra Mahkeme camiinde, yatsıdan sonra ise Çatalfırın Numaniye Dergâh’ında Miraciyye okunmaktadır. Davetlisiniz

Geceniz mübarek olsun! Kandilinizin ışığı hiç sönmesin!

Mustafa Kara,  Numaniye-Bursa 27 Receb 1447/15 Ocak 2026