Nehir Söyleşi Serisi: Fahri Tuna 2

Sizi tanıyanlar Fahri Tuna'yı hangi üç kelimeyle anlatırdı? Peki, siz kendinizi hangi üç kelimeyle anlatırsınız? Bu iki tanım arasında bir fark var mı? Lakaplarım; aşırı çalışkanlığımdan dolayı atom karınca, Balkanlar'ı Türkçe üzerinden ayağa kaldırma çalışmalarımdan (Akademi Rumeli, Balkan Türküsü Dergisi, üç ayrı yıl üç ayrı ülkede üç ayrı Balkan Türk Şairleri Buluşması) türü projelerimden ötürü Çağdaş Malkoçoğlu, herkese kolay inanmam, aşırı iyi niyetli oluşumdan dolayı aile çevremde lakabım saftiriktir. Bir gün kendi portremi yazarsam,- ki hiç istemem, kendime karşı çok acımasızımdır-belki orada kullanabilirim. Bana göre Fahri Tuna şu üç kelimedir; işkolik, sayısalcı portreci, müstağni adam. Son tespit Yazar Muzaffer Doğan ağabeyimden ama sonuna kadar katılıyorum. Hakkımdaki tanımlamalarla kendimin hakkımdaki tanımlamaları, çok büyük oranda örtüşüyor.

Çocukluğunuza, ailenizin yanına dönelim. Bugünkü Fahri Tuna'nın kişiliğinde ve dünyaya bakışında çocukluğunuzdan taşıdığınız en belirgin iz nedir? Kesinlikle büyükbabam, Hatipağa. Yani Okçuoğlu Raif Tuna. Üç ay on altı günlükken babası Çanakkale Harbi'nde (16 Haziran 1915) Triyandafil Çiftliği Mevkiinde şehit olmuş. Yetim bir delikanlı. Çok dindar, çok vatanperver, çok devletçi bir karakter. Din ve milliyet, Mehmet Akif gibi iç içe geçmiş bir anlayışa sahip. Hiç yalan söylemeyen, içki-sigara içmeyen, hiç kumar oynamamış, hovardalık yapmayan biri. Ağzından hiç küfür işitmedim. Beş vakit namazına düşkün biri. Köyümüzün on sekiz yıllık hatibi. Kışları komşu köylere hoca durup çocuklara temel dini bilgileri öğreten bir hoca. Oturaklı, adil, çözümcü; komşulardan ve komşu köylerden gelip akıl danışılan biri. Köye gelen bütün misafirleri ağırlayan lider ve misafirperver karakter, aynı oranda cömert ve merhametli biri. Benim rol modelim. İlk torun olarak omuzlarında büyüttü beni. Her şeyimle o yetiştirdi. (Eskiden çocukları anne-babadan çok, dede ve babaanneler yetiştirirdi.) Ben on dört yaşında, ortaokul son sınıf öğrencisiyken kaybettik onu kalp krizinden. (Hayatımın en kötü günüydü.) Hayatım boyunca neredeyse birebir ben oyum; neredeyse birebir büyükbabamım. Bir de annemin (Rafinge; Komşuluğun Kitabını Yazan Yengemiz portremde genişçe anlattım.) hakkı çoktur üzerimde. Çalışkanlığım, cömertliğim, yardımseverliğim, paylaşımcılığım, inançlı oluşumu ve bayrak sevgimi annemden almışım. Yunus ve Hoca Ahmed Yesevi bağlılığım da ondan miras. (Üç dört yaşlarımdayken bana söylediği ninninler, büyüyünce fark ettim ki hemen hepsi Yunus Emre ilahileriymiş meğer. Okuma yazması olmayan bilgeydi annem. Anadolu irfanına sahip milyonlarca ana gibi.) Zaten sağlığında sık sık söylerdi, akşam oturmalarında rahmetli anneciğim; Oğlum bana, kızım babasına çekti. Rahmetli babam da benim hep asker olmamı ister, albay üniformasıyla hayal ederdi çocukluğumda. Belki albay olamadım ama Van'dan Saraybosna'ya, Mardin'den Prizren'e, Urfa'dan Üsküp'e, Aksaray'dan Gümülcine'ye, Tarsus'tan Şumnu'ya, Çankırı'dan Filibe'ye, Bolu'dan Kırcaali'ye, Adapazarı'ndan Gagauz Yeri'ne, İzmit'ten Silistre'ye, İstanbul'dan Varna'ya, Akhisar'dan Gostivar'a, Edirne'den İskeçe'ye, Keşan'dan Dobriç'e… Türkçenin tekrar ayağa kaldırılması bağlamında, belki on albaylık hizmet ettiğim düşüncesindeyim, devletime. Devletime ve milletime. Ve Türk edebiyatına. Türk gençliğine. Milletim kadar da dinime. Özetle benim karakter kişilik ve dünyaya bakışımı etkileyen, en çok büyükbabam ve annem, dolaylı da olsa babamdır, farkında olmadan. Mekânları cennet olsun. Rabbim bütün büyüklerimize rahmetiyle muamele eylesin.

Günlük hayatınızda sizi en çok mutlu eden, belki başkalarına küçük ve önemsiz görünen şeyler nelerdir? Bir kahve, uzun bir yürüyüş, eski bir dostla sohbet ya da yalnızlık…

Beni en çok mutlu eden beş konu: Dostlarımla zaman sınırı olmadan (bir iki üç saat sınırı olmadan) birlikte olmak, muhabbet etmek yani. Amca oğlum Kadir'le, üniversite yıllarımdan çok yakın dostum Veysel Karafilik'le mesela. Taraklı eski belediye başkanı Tacettin Özkaraman ile örneğin. Can dostum Mehmet Şeker ile vakit geçirmek… (Böyle, özel hayatımda üç-beş kişi daha var.) Özeti, ben dostlarıma çok düşkün, diğerlerine de soğuk ve mesafeli bir adamım; bu bir. Şair-yazar-sanatçı dostlarımla birlikte olmak, hangi şehir veya mekânda olursa olsun, iki. Üç yaşını daha yeni dolduran torunum Mehmet Selim'le oynamak. (Ben sofraya oturduğumuzda bismillahirrahmanirrahim, Selim'in karnına derim. O dede karnına der gülüşürüz.) Yani ailemle birliktelik. (Kızım Ayşenur üç gün üç gece konuşsa, ninni gibi gelir bana, doyamam.) Üç. Yeni şehirler, yeni lezzetler, yeni iyi insanlar keşfetmek. Dört. Tribünde Galatasaray maçlarını seyretmek... Hatta dün akşam Ramspark'ta Fenerbahçe'yi 2-1 yendiğimiz maçta tribündeydim. On beş senedir kombinem var. Çocukluk aşkım Galatasaray'ın son 2002'de Kocaeli'de şampiyon olduğu maçtan bu yana, son on iki şampiyonluğu tribünden seyrettim. Beş. Bir de yazarlık mekteplerimde genç yeteneklerle hemhâl olmak, tecrübe aktarımı yani. Bir de bir ayrıntı: Yazarken yalnızlığı çok ama çok severim.

İnsanların pek bilmediği, sizin kendinize sakladığınız bir alışkanlığınız veya küçük bir tuhaflığınız var mı? Okurlarınızın bilmesini istediğiniz bir yönünüzü bizimle paylaşır mısınız? Kardeşim Mehmet Nuri Yardım, 2019'da kaleme aldığı Fahri Tuna Portresinde yirmi dört saatte kırk sekiz saat çalışır diye yazmıştı. Dostum Sadık Yalsızuçanlar, 2017'de Tarsus'ta Akademi Tarsus'un kapanışında, Allah enerjini artırsın Fahri Abi diye dua etmiş sonra da hafif bir sesle eklemişti: Daha ne kadar artıracaksa… Özetle; ortalama bir kişiye göre üç kat çalıştığımı ben de kabul ederim. (Eşimin, 'ben senin bu kadar çalışkan olduğunu bilseydim, evlenmezdim dediğini de aktarayım, bu arada.) Ancak, bu satırları, çalışkanlığımla övünmek için yazmadım. Aksine aşırı çalışkanlık ve konsantrasyondan, yüksek gerilim içinde oluyor ve yakınlarımı, birlikte çalıştığım insanları bazen kırıp geçiriyorum. (Not: Hayatımda küfretmedim. Kırdığım kişilere ağır hakaret etmişliğim yok yani.) Kısacası bu özelliğimden nefret ediyorum. İkincisi bütün iyi kalpliliğim ve iyi niyetime rağmen, çabuk kızan/çabuk tepki gösteren yapımdan de nefret ediyorum. Üçüncüsü; konulara aşırı konsantrasyonumdan bazen çok uzun konuşuyorum. Nefret ettiğim bu alışkanlığımı da gidermeye çalışıyorum. Dördüncüsü çok detaycıyım. Bunda tabii sayısalcı (ki Endüstri mühendisiyim) yönümün de etkisi var. Bu yönümden de nefret ediyorum. Müzik sevgim/dinlediğim müzik türleri de karmakarışıktır. Bir yanımla Ferdi Tayfur'cuyum. Bir yanımla özgün müzik; Erol Evgin, Sezen Aksu, Zülfü Livaneli ve Ahmet Kaya severim. Kırkımdan sonra (son çeyrek asırdır), Neşet Ertaş'ı ve Anadolu/Rumeli türkülerini keşfettim. Anamın dilini. Onları seviyorum. Öte yandan Hacı Arif Bey, Itri ve yakın dostum Âmir Ateş ağabeyimin bestelerini sık sık dinlerim. Galiba ben müzik konusunda karmakarışık bir adamım. Bu karmaşamdan da rahatsızım. Cevaplarımın özeti: Ben kendisinden pek hoşlanan biri değilim. (Bir gün kendi portremi yazarsam, kendimi fena fırçalayacağımdan, hırpalayacağımdan hiç kuşkum yok.)

Kalabalıklar içinde bulunmayı mı, kendi başınıza kalmayı mı daha çok seversiniz? Yalnızlık sizin için bir kaçış mı, dinlenme biçimi mi, yoksa düşüncelerinizi besleyen bir alan mı? Yazarken/üretirken yapayalnızlığa bayılırım. Diğer zamanlarda ise eşimle ve dostlarımla olmayı severim. Kalabalıklardan hiç hazzetmem. Bol konuşmama rağmen, çok iyi bir dinleyiciyimdir. Kırk yılı aşkın süredir yerel ve ulusalda yazdığım ve ödüllerim, müdürlükler, daire başkanlıklarım, vali danışmanlıklarımın, sivil toplum kuruluşlarında başkanlıklarımın, dergi yöneticiliklerimin bana sağladığı, az veya çok (ve maalesef) bir tanınmışlığım var. Bundan hiç ama hiç hazzetmem. Bilinmemeyi çok severim. Ailem ve sevdiklerimle pikniğe gitmeyi, onlara ellerimle ızgara yapmaya çok düşkünüm. Bir yemek de geliştirdim. Eşim, çocuklarım ona Tuna Kebabı demektedirler. Esasında zevksiz, alışkanlıksız, düz bir adamım: Tavla dahil hiçbir oyun bilmem. Hayatımda hiç kahvehaneye gitmişliğim yoktur. 28 Şubat sürecinden bu yana (yaklaşık otuz yıldır) gazete okumam, haber izlemem, siyasetten (özellikle de siyasilerden) nefret ederim. Çoğu zaman sandığa oy kullanmaya da gitmem. Bir siyasi partim hiç olmadı, olmayacak. (Ama yerli ve milli adamım, her Ankara ziyaretimde Taceddin Dergahı'nda medfun D. Mehmet Doğan ve Muhsin Yazıcıoğlu'nun kabirlerini mutlaka ziyaret etmeye çalışırım.) Kısacası ben, o çok konuştuğunu sandığınız ama iki adım sonra düz, yapayalnız, müstağni (başına buyruk) ve dik kafalı, -uzaktan tanıyanların hoşlanmadığı, yakından tanıyanların bırakamadığı- sevimsiz ama samimi adamın tekiyim.

Bir şehri tanımak istediğinizde ilk olarak nereye gidersiniz? İnsanların arasına mı karışırsınız, sokaklarda mı kaybolursunuz, yoksa o şehrin geçmişini mi araştırırsınız?

E, hiçbirisi. Benim için şehirler, insanlardan, dostlarımdan ibarettir, öncelikle. Ve kalbimde bıraktığı izdüşümlerinden. Bilgi, tarih, taştan eserler çoğu zaman beni en az etkileyen etmenlerdendir. Bana gönlünü açan şehirleri, kalbimin orada kaldığı şehirleri çok severim. O sevdiğim kişilerin çoğu zengin, varlıklı, mevki makam sahibi kişiler değillerdir. Mardin yaşayan iyilikler padişahı Şeyhmus Erginoğlu'dur en çok, Prizren evlerini Türkiye'den gelenlere açan emekli öğretmen çift Şükran-Seza Celina'dır. Gagauz Yeri (başkasaba Komrat) benim için, annesini ve kendi sofrasını ve kaldığımız sürece gönlünü lebalep bizlere açan Şair Alla Büük'tür. İnsan, insan, insan… Benim için şehirler, güzel kalpli insanlarıdır. Ve lezzetleri. Ve bazen tarihi eserin kendisi değil bir ayrıntısı. Bazen bir söylence, bazen bir dize. Tuna Nehri'nin, ilk karşılaşmamızda, suratını asarak bana fısıldadığı nerede kaldın sen, nerelerdesiniz siz? sitemini ölsem unutamam.

Hayatınız boyunca vazgeçemediğiniz bir kitap, bir müzik, bir film ya da bir sanatçı var mı? Neden özellikle o eser veya isim sizin için ayrı bir yerde duruyor?

Hayatımı etkileyen/şekillendiren beş kitap Çile (Necip Fazıl), Bu Ülke (Cemil Meriç), Dostluk Üzerine (Fethi Gemuhluoğlu), Mehmet Akif (Mithat Cemal Kuntay) ve -hiç umulmaz- Üzüntüyü Bırak Yaşamaya Bak (Dale Carnegie)'tır. Müzik; Ferdi Tayfur'un sesi, Neşet Ertaş'ın sesindeki hüzün ve hayal kırıklığı, Amir Ateş ağabeyimin bestelerinde, sizi alıp başka alemlere götüren derinliktir, diyebilirim. Sinan Çetin'in Prenses ve Propaganda filmlerini çok severim. Yazarlardan Mehmet Şeker ve Sadık Yalsızuçanlar, ses sanatçılarından Orhan Hakalmaz ve Sedat Anar, ressam İsmet Yedikardeş, karikatürist Osman Suroğlu, çok sevdiğim yakın dostlarımdır. Neden? Sorunuza akılcı bir cevabım yok. Kalbim öyle istediğinden olmalı.

Bir dostlukta en çok hangi özelliğe değer verirsiniz? Sizi bir insandan uzaklaştıran, bir daha eskisi gibi yakın olamayacağınızı hissettiren davranış nedir? Benim aradığım tek unsur samimiyet. O yoksa yahut azalmışsa, -en kısa zamanda- uzaklaşıyorum, elimde olmadan. Akılcılıktan, pragmatizmden, çıkarcılıktan nefret ederim. Hesaptan da iyi anlarım, mühendisim zira. Ama ben hesabî değil hasbî adamım. Dostlarımda tek aradığım budur. Şöhreti gücü ve zenginliğini kullanmayacak bana (ve herkese) karşı. Hatasızlık aramam. Zira, benim de kırk kusurum vardır.

Hayatınızda sizi derinden etkileyen, düşüncelerinizi veya kararlarınızı değiştiren bir karşılaşma yaşadınız mı? Bu bir insan, bir kitap ya da bir şehir olabilir mi?

Tabii ki. Mavera Dergisine (merhum Cahit Zarifoğlu'na) üniversite ikinci sınıftayken gönderdiğim şiirleri ve ertesi sayıda verdiği cevap, bir. Ertesi yıl, özdeyiş yazarı M. Selahaddin Şimşek ile karşılaşmamız, ölene dek süren dostluğumuz, düşünce ve kalemimi terbiye etmesi, iki. Üniversite yıllarımdan başlayarak ömürleri boyunca devam eden ve Büyük Doğuculuğuma sebep hocalarım Numan Yazıcı, Sami Güçlü ve Yılmaz Güney. Dünyaya bakışımı değiştiren (geliştiren mi desem) üç şehir ise Mardin, Üsküp ve Brüksel'dir.

Zaman zaman hepimiz geçmişteki bir kararımızı yeniden düşünürüz. Bugünkü aklınızla geçmişteki Fahri Tuna'ya bir öğüt verme imkânınız olsaydı, ona ne söylerdiniz? Altmış altı yaşındaki Fahri Tuna olarak, genç Fahri Tuna'ya şunları önerirdim: Daha az çalış, ailene ve dostlarına daha çok vakit ayır derdim, bir. Dünyayı daha çok gez ve tanı derdim, iki. Ki yirmi üç ülke, 160 şehir görmüşüm. (1999'daki umre/Kâbe ziyaret hariç) Hepsi iş odaklı gezilerdi. Daha çok oku, derdim, üç. Ama dolu dolu yaşadım ben. Bir kariyer planı dahilinde değil. Her şey kendiliğinden oldu. Şükrederim, hamdederim.

Yazmak sizin için ne zaman bir ihtiyaç hâline geldi? Yazmadığınız zamanlarda kendinizi eksik hisseder misiniz, yoksa yazmak hayatın içinden süzülen bir uğraş mıdır? Yazmanın ihtiyaç hâline geldiği günlerimi net hatırlamıyorum. Muhtemelen kırk yaşımdayken -bir grup arkadaşımla beraber- yayınlamaya başladığım aylık Irmak Dergisinde, her ay yazdığım portrelerle, yazmak benim için ihtiyaç hâline geldi, diyebilirim. Bazen birkaç sene kalemimi nadasa yatırıyorum. Ve o sürede, -yazmadığım süreçte- kendimi çok eksik hissediyorum, evet. Yazmak benim için hayatımın ta kendisidir. Var oluş nedenimdir. Yazmadan yaşayabileceğimi, nefes alabileceğimi düşünemiyorum. Dünyayı iyileştirme çabamdır. (Not: Dostlarım söylüyor; iyi hikâye/porteler de anlatıyormuşum.) Yazmak anlatmaktır, biraz da benim için. Diyeyim size.

Bir yazarın iyi bir gözlemci olması gerektiği sıkça söylenir. Sizce iyi bir yazar insanları daha iyi tanıdığı için mi yazar, yoksa insanları anlamaya çalıştığı için mi yazar?

Bir yazarın iyi bir gözlemci olduğu tespiti/bakışı, dışarıdan bir yaklaşımdır. Hiçbir yazarın ben iyi bir gözlemciyim dediğini, diyebileceğini düşünmüyorum. Görmedim de. Bu daha çok eserlerimiz hakkında edebiyat akademisyenlerinin/edebiyat mütehassıslarının tespiti gibi geliyor bana. Bu benim için de söylenir sık sık. Örneğin kayınvalidem Resmik'tir. Resmiye'den kısaltma. Eşim telefonumda Bitter diye kayıtlıdır. Zira hem esmer olduğu hem de şekeri az diye bir tek Bitter çikolatası yediği için. Büyük baldızım bilemeyeceğimdir benim nezdimde. Zira kinayeli olarak bunu söyler sık sık. Küçük baldızım, ne zaman bir konuda tartışma çıksa aile ortamında, o, ben kendi görüşüme katılıyorum der, öyle devam eder. Kızkardeşim ne zaman tavuk kesse veya gözleme pişirse, hadi gelin, yıkılıyooo dediği için lakabı yıkılıyodur. En yakın arkadaşlarımdan Endüstri mühendisi Veysel Karafilik'in sık kullandığı kelimelerinden oluşan bir adres yazmıştım geçen sene. Kardeşleri ve kızları gülmekten bayılmışlardı: Yaklaşık Eşit Mahallesi, Üretim Planlama Caddesi, Güzel Akşamlar Üstadım Sokağı, X Ortalama Apartmanı, No: 71/19 Engürü / Çorumistan. Zira kendileri Çorum'da doğan, Kırıkkale'de büyüyen, 17 Ağustos 1999'dan bu yana Ankara'da yaşayan can kardeşimizdir. TDE öğretmeni/ Şair Ercan Yılmaz, Fahri Abi, bir kişiyi beş dakika gözlemler, bir karikatürist ustalığıyla beş cümleyle onun röntgenini ortaya koyar, demektedir. Bunlar doğru mudur bilmem. Arının bal yaparken, balın farkında olmaması misali. Biz yazarlar, yazabildiğimiz kadarıyla yazıyoruz. Ama gözlem ama yetenek ama birikimden; bilemem. Merak da etmem. Ama her yazarın yetenekten sonraki en önemli vasfının doğal bir iyi gözlemci olmasıdır diyor uzmanlar. Herhalde öyledir. Beni pek ilgilendirmese de.

Yazarken gerçek hayattaki insanlardan, karşılaşmalardan ve yaşanmışlıklardan ne ölçüde besleniyorsunuz? Gerçek bir insanı edebî bir karaktere dönüştürürken kendinize koyduğunuz sınırlar var mı?

Ana hatlarıyla üç alanda yazıyorum: Deneme, portre, biyografi. Biraz da söyleşi. Deneme yazılarımda, gerçek hayattaki insanlardan yani toplumdan, gözlem ve analitik çıkarımlar yapıyorum zaten. Portre birebir karşımdaki insanın izdüşümleri demek. Biyografi de büyük oranda yaşanmışlıklarla örülü. Söyleşide de ona gerçek hayatını/yaşadıklarını anlattırmaya çalışıyorum. Kısacası, benim alanımda yaşanmışlıklar işin neredeyse yüzde 80-90'nını oluşturuyor diyebilirim. Sınırlar mı? Olmaz mı… Eksiklerini kusurlarını yazmıyorum mesela. Bilerek görmezden geliyorum. Yargılayıcı sadece Allah; ben kimim ki… Benim görevim toplumu iyileştirmek. Bunu da iyilikleri yazarak/yayarak yapmaya çalışıyorum.

Yazarlık yolculuğunuzda sizi en çok zorlayan şey ne oldu: Kendinizi ifade etmek, okura ulaşmak, anlaşılmak ya da yazdıklarınızın arkasında durmak mı?

Planları hedefleri ve ihtirasları olan birisi olmadığım için, beni zorlayan pek bir şey olmadı diyebilirim. İlla bir engel /zorluktan söz edilecekse, otuz üç yaşımdan itibaren bürokraside üst düzey görevler almanın getirdiği meşguliyetlerim, edebiyata, ulusal dergilere ve kitaplara gerektiği kadar yoğunlaşmamı, benim tanınırlık/kabul edilirliğimi bayağı geciktirdi. Yeterince okumaya ve yazmaya zaman ayıramadım. Dediğim gibi, hayatı daima oluruna bıraktım. O oluru da bana bugünleri getirdi. Bin şükrederim yine de.

Edebiyat dünyasında bazı yazarlar çok okunur ama az konuşulur; bazıları ise çok konuşulur ama az okunur. Sizce bir yazarın asıl başarısı nerede ölçülmeli? Okur sayısında mı, bıraktığı izde mi, yoksa zaman karşısındaki direncinde mi?

Çok okunmak, çok konuşulmak... bunlar popüler, geçici şeyler. Benim için esas ölçüt, örneğin Mustafa Özçelik gibi, hem şair-yazar hem akademisyen titizliğinde, kılı kırk yaran, kimseye zırnık torpil geçmeyen karakterler var Türk edebiyatında -günümüz edebiyatını esas zenginleştiren bu gibi isimler esasında-, bu gibi isimler nezdinde sınıfı geçebilmek. Onların notları, teşhisleri, varsa takdirleri… Yani kalabalıkların övgüleri benim için hiçbir şey ifade etmiyor da Mustafa Özçelik gibiler ne diyor… Önemli olan bu! İnşallah sınıfı geçmişizdir. Onlardan sınıfı geçersek, alanımızda -sizin tabirinizle- iz bırakmış, zaman karşısında direnebilmişiz demektir.

Devamı için: https://www.kitaphaber.com.tr/nehir-soylesi-serisi-fahri-tuna-2-k8485.html