Nur Çintay'dan: Edebiyat seyahatte!
Öyle bir seyahatname olsun ki hemen yola çıkma hevesi uyandırsın ya da gitmiş kadar tat versin. Evliya Çelebi'yle anılan ama 1930'larla coşan gezi edebiyatı bize en baba isimlerin gözünden dünyayı anlatıyor. Bazen kadınlar, bazen sinekler üzerinden!
Bir yazarın çıktığı gezilerdeki izlenimlerini, tabii biraz da edebi bir üslupla anlattığı yazı türüne seyahatname deniyor. 1500'lere kadar geri gitmeye kalkarsak, Ali Ekber Hatâi adlı bir tacirin İstanbul'da yazıp Sultan Selim'e, sonra da Kanuni'ye sunmak istediği Hıtâinâme ile Seydi Ali Reis'in Mirâtü'l-Memâlik'ini saymak gerekir. Ama seyahatname adını tam anlamıyla hak eden eserin Evliya Çelebi'nin Tarih-i Seyyah diye de anılan Seyahatname'si olduğu söylenir. Uzun yıllar gezi edebiyatından yana pek hareket olmamış. Ancak 19. yüzyılın ikinci yarısı itibarıyla bir bolluk bereket: Ahmet Mithat Efendi'nin Avrupa'da bir Cevelan'ından sonra, Tabip Albay İbrahim Abdüsselam'ın Yemen Seyahatnamesi'nden Mehmet Mihri'nin Sudan Seyahatnamesi'ne, adeta çorap söküğü... Daha yakın tarihe ve aşina olduğumuz isimlere mi gelelim? Falih Rıfkı Atay'ın Londra Konferansı Mektupları'ndan Ahmet Haşim'in Frankfurt Seyahatnamesi'ne, Ahmet Rasim'in Romanya Mektupları'ndan Reşat Nuri Güntekin'in Anadolu Notları'na, saymakla bitmiyor. Gezi yazarlığı ustalık isteyen iş; kıvrak bir zekâ, dikkatli bir göz, gördüğünü anlamlandırabilecek donanım şart. Esaslı bir betimleme yeteneği de lazım ki okuyanda gitme hevesi uyandırsın. İyi bir gezi yazısını okumak, neredeyse oraya gitmek kadar zevkli olabiliyor. Hem anlatılanlar hayal mahsulü değil de hakikat olduğu için tarihte gezinti... Hem de öznel olduğu, gündelik hayattan envaiçeşit detay barındırdığı için ilginç, eğlenceli, samimi... Türk Dili dergisinin Gezi Özel Sayısı (1 Mart 1973) cevherdir bu açıdan. Edebiyatın en baba isimleri, bize dünyayı anlatır. Ve de bu bazen kadınlar, bazen sinekler üstünden olur! Ucundan tadalım...
Devamı için: http://www.sabah.com.tr/yazarlar/cintay/2015/03/20/edebiyat-seyahatte
