Oğuzhan Bilgin: ABD–İsrail ilişkisi nereye?
Son günlerde ABD-İsrail ilişkilerinde bir kırılma yaşanıp yaşanmadığı yoğun biçimde tartışılıyor. Konuya değinenlerin çoğu meselenin son birkaç günde birdenbire ortaya çıktığını sanıyor. Oysa ABD – İsrail ilişkilerinin eskisi gibi olmayacağını Trump başkanlığının ilk günlerinden itibaren bu köşede defalarca değerlendirmiştim. Mesela bundan tam bir sene önce, 26 Haziran 2025'te bu köşede şöyle yazmıştım:
"Bu köşenin okuyucuları ve televizyonlardaki yorumlarımı takip edenler bilirler: Trump'ı herhangi bir diğer ABD Başkanı gibi görmeye ve anlatmaya çalışanlara ilk günden beri itiraz ediyorum. Tüm sorunları, radikal görüşleri, saldırgan ve üslupsuz hareketleri ile çok rahatsız edici sözleri, tavırları olsa da Trump küreselcilerin kontrolünde olan ve İsrail ile organik bir bütün arz eden Amerikan müesses nizamının (başta Pentagon) çizgisinin ve kontrolünün dışında birisi. Bu nedenle suikaste uğramış birisi.
Trump'ı geleneksel ABD başkanlarından ayıran temel özellik, İsrail ile organik bağları olan 'müesses nizam'ın kontrolü dışında kalmasıdır. İsrail ile ilişkilerde ise Netanyahu'nun agresif taleplerine (bazen) direnebilen bir profil çizmektedir.
O nedenle Trump ile geleneksel Amerikan politikasını birbirinden ayrıştırmadan ABD'yi analiz etmeye çalışanların ABD hakkında yapacağı her türlü analiz boşa düşecektir.
Bu, Trump'ın İsrail aleyhinde bir başkan olduğu anlamına gelmez. Elbette, Trump İsrail'e karşı değil, zaten geldiği siyasi çizgi de İsrail'e sıcak bakan bir çizgi. Ama buradaki konu şu: Trump "ABD'nin Başkanı benim, bu ülkeyi ben mi yöneteceğim yoksa Netanyahu mu" diye bir tavır ortaya koyabilecek, Netanyahu'nun kuklası olmaya veya en azından teslim olmaya itiraz edebilecek karakterde bir başkan."
Son günlerde İran'la ateşkes imzalarken ve bu maddelerin hemen hemen hepsinde İsrail'in direncini umursamazken, hem kendisi hem de yardımcısı JD Vance üzerinden İsrail'e sert sözlerle had bildirirken, Trump ABD'sinin İsrail ile ilişkilerde yeni bir döneme girdiği, bu ilişkide belirleyici olanın ABD olduğunu göstermeye çalıştığı artık pek çok kişi tarafından görülüyor. Son bir buçuk senedir bunları hem televizyonlarda hem de bu köşede ifade ederken bana şiddetli bir şekilde itiraz edenlerin şimdi üstelik de "ben demiştim" diyerek bu durumu ifade ettikleri de görülüyor.
2 Şubat 2026'da Trump'ın sözlerinden alıntı yaparak başlayan yazıma gidelim:
"Eskiden ABD'yi İsrail lobileri yönetiyordu; çok güçlüydüler ama artık o kadar güçlü değiller."
Bu sözler ABD Başkanı Donald Trump'a ait.
Elbette, İsrail'in kuruluşu ve sistematik biçimde desteklenmesi önce İngiliz, ardından da ABD emperyalizminin bir projesidir. İsrail, ABD'nin Ortadoğu'daki koçbaşıdır. Bu tez, teorik olarak doğrudur ve tarihsel zemini vardır.
Ancak pratikte bu ilişki, özellikle son on yıllarda çok daha grift ve problemli bir hâl almıştır. Emperyalist merkez olarak ABD'nin belirleyiciliğinin mutlak olması gerekirken, İsrail'in zaman zaman ABD çıkarlarına dahi aykırı olacak biçimde Amerikan siyasetini manipüle edebildiği görülmektedir."
Şimdi artık emperyalist merkez olan ABD'nin ulus-devlet çıkarlarının her zaman İsrail'in peşine takılmak olmadığını ve hatta İsrail merkezli siyasetin ABD'ye faturalar çıkardığını gören Amerikan milliyetçisi Trump'ın rasyonel bir yaklaşımla İsrail'e zaman zaman sınır çizebildiğini ve hatta kendisini ayrıştırabildiğini görüyoruz. Bunu gören İsrail ve ABD'deki İsrail uzantısı yapılar Trump'a karşı nasıl sabotajlar ve şantajlar yapacak, bunlardan netice alacaklar mı hep birlikte göreceğiz.
Asıl soru artık İsrail'in ABD üzerindeki etkisinin sürüp sürmeyeceği değil; Washington'da Amerikan ulusal çıkarları ile İsrail'in bölgesel öncelikleri arasında ortaya çıkan gerilimin ne kadar büyüyeceğidir. Önümüzdeki dönemde bu gerilim, yalnızca ABD-İsrail ilişkilerinin değil, Ortadoğu'nun da yönünü belirleyecektir. https://m.aksam.com.tr/yazarlar/oguzhan-bilgin/abdisrail-iliskisi-nereye/haber-1676553
