Tanzimat bir kendine yabancılaşma hareketidir

Tarihe baktığımızda, devletler kimi zaman krizlere düşmüşler, işleyen sistemlerinde, askeri olsun, hukuki, sosyal, mali ve kültürel olsun bazı sıkıntılar, aksaklıklar baş göstermiş, bu aksaklık ve krizleri oluşan yeni şartlara, gelişme ve değişikliklere göre yeniden düzenleme yaparak giderme ihtiyacı hissetmişlerdir.
Osmanlı Devleti’nde de sınırların genişlemesi, dini ve ırki yönden kozmopolit yapıda bir toplumun bulunması, askeri yönden eski gücün kaybedilmesi devleti zayıflatan sebeplerden bazılarıydı. Çok çeşitli ırki ve dini unsurları bünyesinde barındıran bir sosyal yapı vardı. Bu homojen olmayan yapıya rağmen, ‘Osmanlı huzuru’ dediğimiz sosyal ahengi tesis eden İslam hukukunun ve beraberinde cari olan Osmanlı örf hukukunun uygulanmasında zaafların başgöstermesi; sosyal bünyede rahatsızlıkların meydana çıkmasına sebep olmuş, isyanlar çıkmış, mali sıkıntılar had safhaya ulaşmıştı. İşte bu durum Osmanlı Devleti’nde de yeni bir düzenlemeye, reforma gidilmesi ihtiyacını doğurdu. Bu düzenlemenin adı Tanzimat’tır.
İçeriği ve uygulamasıyla Tanzimat, Osmanlı toplumunda taşları yerinden oynatmıştır. Büyük kargaşalar çıkmış, devlet zafiyete uğramıştır. Bu uygulamayla hukuk sistemi altüst olmuş, maliye çökmüştür. Son dönem Osmanlı tarihinin en önemli hadiselerinden biridir Tanzimat. Hatta İhsan Süreyya Sırma Hoca’ya göre, ‘Osmanlı Devleti’nin sonunu hazırlaması bakımından en önemlisidir.’ İhsan Süreyya Sırma’nın, Beyan Yayınları’nca 2006’da 8. baskısı yayımlanan ‘Tanzimat’ın Götürdükleri’ isimli kitabı, Tanzimat Fermanı’nın bir muhasebesini yaparak, daha çok Müslüman halk üzerinde bugüne kadar devam eden yıkıcı tesirlerini anlatmakta. Süreyya Hoca, bu kitabı yazmaktaki gayesini; “Tarihimizde bir dönüm noktası olan, Müslüman hayatında büyük bir değişikliğin meydana gelmesine, onun adeta öz benliğinden sıyrılarak, tanınmaz bir şahsiyete bürünmesine sebep olan bu ‘Avrupa Menşeli’ hareketin yeni bir değerlendirmesini yapmak” ve “bunu yaparken tamamen belgelere ve özellikle Ferman’ın metnindeki bilgileri esas alarak Tanzimat’ın toplumumuzda bıraktığı izleri, ona kaybettirdikleri ve nihayet İslam nokta-i nazarından Müslüman ve Gayr-ı Müslimlere tanınan yeni statüyü tahlil ederek neticelerini görmek istedik” diye ifade eder.
Tanzimat Avrupa menşeli bir harekettir
Hoca’nın ‘Avrupa Menşeli’ dediği Tanzimat; özellikle İngilizlerin Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu olumsuz durumdan istifade ile Osmanlı Devleti’nin temel müesseselerini yıkabilmek için devletin yapısına ters bir zihniyeti hakim kılmak ve azınlıkların istiklallerini temin etme planı olarak değerlendirilir bir çok kaynak tarafından. Yapılacak düzenlemelerin kendi istekleri doğrultusunda olabilmesi için hususi teşkilatlar kuran İngilizler, devlet adamlarını elde etmeye çalıştılar. Mason localarını faaliyete geçirdiler. Neticede Reşit Paşa, dünya siyasetinde İngiltere’nin Osmanlı Devleti’ni destekleyeceğine inandırılır. Ve bu ferman hazırlanıp faaliyete geçirilir.
Padişahların yetkilerinin biraz sınırlandırılması ve gayrimüslimlere verilen müsavat, yani eşitlik hakkı, fermanın en önemli içerikleri olarak öne çıkıyor. Süreyya Hoca’ya göre, özellikle gayrimüslim unsurlara verilen eşitlikle ilgili haklar, “Osmanlı Devleti’nin başına bela olmuş ve bu bela bugün hâlâ devam etmektedir.”
O zamanlar İstanbul’da bulunan Fransa elçisi, devletine, yani Fransa’ya verdiği şu bilgilerle Tanzimat Fermanıyla ilgili gayelerini, ‘Ekselanslarının çok iyi bildiği gibi, bizim bu reformlardan maksadımız, Osmanlı Devletini kalkındırmak değil, Ayasofya üzerinde parlamakta olan hilali indirip, yerine tekrar Hıristiyan haçını koymaktır’ diye ifade eder. Çünkü fermanda, devleti içinde bulunduğu sıkıntılı durumdan kurtarmak, halkı refaha kavuşturmak, memleketi kalkındırmak gibi göz boyayıcı birçok ifade vardı.
Avrupa’nın memnun edilmesi için hazırlanıp faaliyete geçirilen Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devleti bünyesindeki azınlıklar arasında anlaşmazlıklar ortaya çıkarmış, azınlıkların hürriyet mücadelesini başlatmış; bu da Batılı devletlerin Osmanlı’ya müdahale etmesine kapı aralayarak, devlet otoritesinde zayıflık ve acizlik meydana getirmiştir. Yine bu fermanla, Müslümanlar askere çağrılıyor, evini, tezgahını, işini bırakıp memleket savunmasına gidiyor. Bu fırsattan fazlasıyla istifade eden azınlıklar servetlerine servet katıyor, zenginlik ve ticaret onların ellerine geçiyordu. Ayrıca mili bir iktisat sistemi kurulamamış fermanla. Batı taklitçiliği Osmanlı pazarına Avrupa mallarının rahatça girmesini sağlamış, yerli sanayi çökmüş, üretim durmuş, özellikle el sanatları ve tezgahlar bu taklitçilikten büyük zarar görmüş ve borçlanma da artmıştır.
Osmanlı medreselerinde okutulan birçok ders kaldırılarak eğitimin içi boşaltılmış, özellikle kültürlü din adamlarının yetişmesine mani olunmuştur. ‘Azınlıklar, Tanzimat Fermanı’yla o derece haklar elde etmişlerdir ki, aradan geçen bunca zamana rağmen, Müslümanlar onlar kadar hak sahibi değillerdir’ diye yazar Süreyya Hoca.

Devamı için: http://www.dunyabizim.com/Manset/19796/tanzimat-bir-kendine-yabancilasma-hareketidir.html