Vefa Dili
Mustafa Uçurum'u en bariz anlatan kelime konulu bir soru sorulsa cevap bariz şekilde "vefa" olurdu.
Ethem Erdoğan Yazdı...
Yeri gelmemişken bozacı-şıracı konusunun ve mahal-lokasyon meselesinin konuyla ilgili olmadığını söylemek de şarttır. Çünkü Mustafa hocanın, edebiyat dünyasında okuduğu yazarlara karşı ilgisi çok güçlü bir zemine oturan ve geçici heyecanlarla kurulmayan bir yakınlık… Uzun yıllar boyunca aynı isimlerin izini süren, onların metinleriyle birlikte yürüyen, yazdıklarını zaman içinde yeniden düşünen bir okur-yazar tavrı var onda. Malumunuz bu tavır çok görülen rastlanan bir tavır değil maalesef. Bu yüzden Vefa Dili ifadesi kitap için de, Mustafa Uçurum'un edebiyat tavrı için de yerli yerine oturuyor. Nitekim bu vefa, Cihan Aktaş'a hasredilmiş bir yakınlık da değil. Mustafa Uçurum, çağdaş edebiyat içinde değer verdiği birçok isim üzerine dikkatle yazılar yazan, onları da gündemde tutmaya çalışan bir isim. Pek çok edip için yazdıkları da, dergiler için verdiği canhıraş mücadele de konuya dâhil. Benim kitaplarımla ilgili kaleme aldığı yazılarda da bunu hissettim.
Bir kitabı tanıtmanın ötesine geçen, metnin ruhunu anlamaya çalışan, yazarın hangi iklimden beslendiğini hatta nerede neşvünema bulduğunu sezmek isteyen bir yaklaşımı var. Günümüzde hızlı tüketilen edebiyat ortamında bu tavır giderek daha kıymetli hâle geliyor. Belki de bu yüzden Mustafa Uçurum'un yazılarında eleştiriden çok "eşlik etme" duygusu hissediliyor. O, okuduğu metinlerle kavga etmeyen; onlarla birlikte yürüyen, onları anlamaya çalışan bir edebiyat adamıdır.
Bizi Dinleyen Biri Var, ilginç bir kitap. Çıra Yayınlarından çıktı. Mustafa Uçurum bu kitapta Cihan Aktaş'ın roman ve hikâyelerini yorumlamakla kalmıyor; bir dönemin ruh hâlini, Türkiye'nin sosyal kırılmalarını ve insanın iç dünyasında büyüyen ağırlıkları da okumaya çalışıyor.
Kitabın ön sözünde geçen şu ifade, eserin merkezini okura açıyor: "Bir yazarın kaleminden çıkan cümlelerin peşine düşmek ama daha da önemlisi, o cümlelerin ardındaki sessiz bir dinleyiciyi ortaya çıkarmak…" Aslında kitap boyunca yapılan şey tam da bu. Mustafa Uçurum, Cihan Aktaş'ı çözümlemekten çok onu "dinlemeye" çalışıyor. Hatta şu cümle kitabın ruhunu tek başına taşıyor denebilir: "O yazdıkça, ben dinledim. Bu kitap, işte o dinlemenin birikimi." Esasen şu cümle kurulmak zorunda. Yazarın bazı kitaplarla alakalı olarak, bigâne kalamadığı ve yazmak zorunda olduğu yazılar vardır. Cihan Aktaş bu anlamda bizim kuşağın çok uzun zamandır okuduğu bir yazar. Mustafa Uçurum da bu anlamda bigâne kalamayan yazarlardan. Cihan Aktaş'ın pek çok kitabıyla ilgili yazmış. Elimizdeki kitap bu yazılardan mürekkep.
Mustafa Uçurum'un yaklaşımı, kitabı klasik akademik inceleme çizgisinden ayırıyor. Çünkü burada eleştirmen tavrından çok, uzun yıllar aynı yolda yürümüş bir okurun içtenliği hissediliyor. Mustafa Uçurum, Aktaş'ın romanlarında, öykülerinde ve denemelerinde dolaşırken kendi hayatından parçaları da metne katıyor. Böylece ortaya edebiyat konuşan bir çalışmanın yanında hayatla edebiyatın birbirine karıştığı bir "tanıklık metni" çıkıyor.
Nitekim ön sözde özellikle şu vurgu dikkat çekiyor: "Bu kitap, bir biyografi değil; bir tanıklık." Gerçekten de kitap kronolojik bilgi vermekten çok bir ruh hâlini takip ediyor. Mustafa Uçurum'un ifadesiyle bölümler "ruh sırasıyla" diziliyor. Bu da eserin neden sohbet havasına yaklaştığını açıklıyor. Çünkü burada mesele yalnız "hangi kitap neyi anlatıyor" sorusu değil; bir yazarın yıllar boyunca nasıl bir vicdan dili kurduğu.
Bu noktada Cihan Aktaş'ın "zor zamanda konuşan" bir yazar olarak ele alınması önemli bir yere oturuyor. Mustafa Uçurum, Aktaş'ın özellikle 28 Şubat döneminde susmayan, geri çekilmeyen, kendi sözünü koruyan bir isim olduğunu hissettiriyor. Burada ister istemez İsmet Özel'in "zor zamanda konuşmak" fikrini çağrıştıran bir damar beliriyor. Çünkü Cihan Aktaş'ın edebiyatı, hayatın dışındaki steril bir alan gibi durmuyor; tam tersine baskı dönemlerinin, kültürel kırılmaların ve kimlik mücadelelerinin içinden konuşuyor.
Ön sözde geçen şu bölüm de bunu açık biçimde gösteriyor: "Darbelerin gölgesinde büyüdü, başörtüsü yasaklarında direndi, modernleşmenin evsizliğinde aileyi aradı, mültecilerin ürkekliğinde insanlığı buldu."
Bu cümleler, Mustafa Uçurum'un Cihan Aktaş'a neden yalnız bir romancı gibi yaklaşmadığını anlatıyor. Çünkü burada edebiyatla hayat arasındaki bağ çok güçlü kuruluyor. Aktaş'ın metinleri, bir dönemin toplumsal hafızasına dönüşüyor.
