Zihinlerin Görünmez Zincirleri

 

İnsanın ismi, onun yeryüzündeki ilk vatanıdır; ait olduğu kültürün, annesinin kulağına fısıldadığı ninninin ve içine doğduğu medeniyetin ses bayrağıdır. Bebeğin sağ kulağına ezan sol kulağına kamet okunması Besm-i elest’te verilen o mübarek sözün bu dünyada bize hatırlatılmasıdır. Bir ismi kendi öz fonetiğiyle, kendi harfleriyle haykırmak, sadece bir dil bilgisi kuralı değil, bir varoluş ve haysiyet meselesidir. Ancak ne hazindir ki, günümüz dünyasında zihinleri görünmez zincirlerle sömürgeleştirilmiş bir kitle, kendi medeniyetinin evlatlarını bile Batı’nın aynasından seyretmeyi bir çağdaşlık nişanesi zannediyor.

 

 

Geçenlerde yazmakta olduğum bir yazı için Daryush Shayegan’ın “Yaralı Bilinç” ve “Melez Bilinç” kavramlarını tekrar okurken fark ettim ki bazıları bu zâtın kim olduğunu araştırmadan hakkında görüş bildiriyor. Halbuki İran’lı bu zâtın adı “Daryuş Şayegan” olup, İslam alimi Allâme Tabatabaî'den İslam felsefesi ve irfan geleneği üzerine feyz almıştır. Şayegan’ın adını “Daryush Shayegan” olarak telaffuz etmeye çalışmak tam olarak onun bahsettiği "kültürel şizofreni"dir. Şayegan, küreselleşen dünyada Doğu insanının ne tam olarak kendi geleneksel köklerine tutunabildiğini ne de Batı modernitesini tam anlamıyla özümseyebildiğini savunur. Bu durum, zihnin iki farklı dünya arasında sıkışıp kalmasına ve bir tür "kültürel şizofreni" yaşamasına neden olur. Yani Şeyagan, tam olarak bu konulara kafa yoran bir münevverdir. Onun kitapları Fransızcadan tercüme edildiği için ismi de Fransa’da bilinen şekliyle aynen alınmıştır. O halde Şayegan’ın adını frankafonlar gibi mi telaffuz edeceğiz?

 

Özellikle Trabzon Spor’a transfer olduktan sonra adı daha sık gündeme gelen Muhammed Salah’a “Mo”, Kerim Benzema’ya “Karim”, Ömer’e “Omar”, Bünyamin’e “Benjamin” ve Yusuf’a “Yousef” demeyi aydın olmak sayan bu zihniyet, kimlik erozyonunun en somut tezahürüdür. Batılı bir spikerin, bir manşetin ya da bir sosyal medya algoritmasının kendi fonetiğine uydurarak eğip büktüğü isimleri, onlardan daha iştahlı ve ezik bir tonlamayla sahiplenmek, sıradan bir dil sürçmesi değildir. Bu, kendi değerlerine karşı duyulan gizli bir utancın, celladına âşık olan kurbanın onun gibi konuşma gayretinin trajik bir resmidir. Kendini Batı’nın onay mekanizmasına teslim etmiş olan bu kitle, tam da Cemil Meriç’in o sarsıcı ifadesiyle, kilise kapısında bekleyen birer dilencidir.

 

Üstat Cemil Meriç, “Bu Ülke” adlı kitabında Türk aydınının bu trajik yabancılaşmasını şu cümleyle yüzümüze çarpar: "Arkaizmle suçlandırılan her kelime, mukaddesatımızın bir kalesiydi. Kaleler yıkıldı, kelimeler uçtu. Hafızasını kaybeden bu zavallı nesil, şimdi yabancı bir lügatin rehberliğinde kendi evini aramaya çalışıyor." Kendi ambarları cihanı doyuracak irfan, medeniyet ve hafıza zenginliğiyle doluyken, yönünü tamamen Batı’ya dönüp oradan gelecek zihni kırıntılara muhtaç olanlar, mabetlerin kapısında sadaka bekleyen yoksullardan farksızdır.

 

 

Meriç'in feryat ettiği gibi; "Avrupa’nın müridleri, kendi memleketlerinin efendisi olmak istiyorlar. Bir sömürgecinin düşünce tarzıyla kendi vatanını tahlil eden, köleliğini hürriyet zanneden bu entelektüel kadro, kendi halkının inanç ve değerlerini gericilik olarak nitelemeyi çağdaşlık sanıyor." Bir Müslüman’ın, bir Doğu insanının adını telaffuz ederken bile Avrupalı veya Amerikalı bir efendinin ağzına bakanlar, zihinsel sömürgeciliğin en sadık memurları haline gelmişlerdir. Onlar için bir değerin kıymetli olabilmesi, ancak ve ancak o değerin Batı tarafından "vaftiz edilmesiyle", yani onların kalıplarına dökülmesiyle mümkündür. Cemil Meriç bu körü körüne itaati şu sözlerle lanetler: "İzm’ler, idrakimize giydirilen deli gömlekleridir. Biz kendi hakikatimizi kendi kelimelerimizle haykıramadığımız müddetçe, başkalarının rüyalarını görmeye mahkûmuz."

 

Oysa isimleri aslıyla yaşatmak, bir hafıza direnişidir. Batı medeniyeti kendi kültürüne ait hiçbir ismi Doğu’nun ağzıyla değiştirmezken; bizim kendi kahramanlarımızı, sporcularımızı, bilim insanlarımızı onların fonetiğiyle ithal etmemiz, entelektüel bir intihardır. Bu durum, Meriç'in ifadesiyle şundan ibarettir: "Kendi hazinesinin üzerinde oturan ama başkasının kapısında avuç açan sefiller."

 

 

Sonuç olarak; kilise kapısında dilenmeyi modernleşme zanneden bu ezik zihniyetin unuttuğu büyük bir hakikat var: Bir medeniyet, kendi kelimelerini ve kendi isimlerini unuttuğu gün hafızasını kaybeder. Hafızasını kaybeden toplumlar ise başkalarının yazdığı tarihte ancak birer figüran olabilirler. Gerçek aydınlanma ve hürriyet, Batı’nın telaffuz ettiği kırıntılarla beslenmek değil; Muhammed’i Muhammed (ve hatta Mehmet), Ömer’i Ömer olarak haykıracak o yerli, vakur ve hür duruşu yeniden kuşanmaktır. Çünkü üstadın da dediği gibi: "Kendi dilini, kendi kültürünü ve kendi adını unutan bir millet, fatihlerinin ayakları altında ezilmeye mahkûmdur."