Malcolm X, 100 yaşında!

Özcan Ünlü

Onu anmak, anlamak ve anlatabilmek için plağı biraz daha geriye sarmamız gerekiyor.

19. yüzyılın ortaları… 1830’larda “Daddy” takma ismiyle gösteriler yapan ABD’li ‘beyaz’ oyun yazarı Thomas Dartmouth Rice insanlık tarihinin en utanç verici uygulamalarından birinin işaret fişeğini ateşliyordu. Yüzünü kömürle siyaha boyayarak sahneye çıkan ve oyunu boyunca siyahîlere hakaret eden Rice, “Jim Crow” ismini verdiği gösterisiyle kısa sürede kıtanın en meşhur karakterlerinden biri olmuştu. Jim Crow, Rice’ın sahnede canlandırdığı ilkel, pis, kaba ve insanlıktan nasibini almamış ve her türlü hakareti hak eden (!) karakterinin adı idi. Oyun öylesine yaygın bir kabul görmüştü ki, Amerikan toplumundaki siyah-beyaz ayrımı düşmanlığa dönüşmüştü. 1870’lerde başlayan ve 1960’lara kadar devam eden bu faşizm, eşi görülmemiş bir insanlık suçuna dönüşmüştü. “Jim Crow Yasaları” olarak bilinen kanunî düzenlemelerle siyahîlerin hayatları cehenneme dönmüştü. Politikacılar, bu faşist yasaları beyazları korumak (ırksal saflık) için çıkardıklarını iddia ediyorlardı. Basit bir sahne şovunun yol açtığı bu korkunç yarılma şöyle sonuçlandı: Siyahî ve beyaz çocuklar için ayrı okullar kuruldu. Fakat bu okulların eğitim kaliteleri kesinlikle eşit değildi. Trenler, otobüsler, lokantalar, parklar, tuvaletler, su çeşmeleri, tiyatrolar ‘white’ ve ‘colored’ olarak ırka göre ayrıldı. Bu ayrıştırmayı pekiştirmek için özel levhalar hazırlandı. Toplu taşıma araçlarında siyahîlerin oturacağı ikinci bölüme ‘colored passenger’ levhaları sabitlendi. Aynı duvara monte edilmiş iki lavabodan küçük ve kirli olana ‘colored’, beyaz ve büyük olana ‘white’ etiketi konuldu. Hatta siyahî seçmenlerin oy kullanmasını engellemek için okuma yazma testleri yapıldı. Irksal saflığın korunması gerekçesiyle bir siyahî ve beyazın birbirleriyle evlenmeleri dahi yasaklandı. Daha da ileri gidilerek kan bankaları bile ırklara göre ayrıldı.

Devamı: https://www.mucerret.com/portre/malcolm-x-100-yasinda/