Bir yol fəlsəfəsi

Bir yol fəlsəfəsi

Bəzi səfərlər bir şəhərdən başqa bir şəhərə çatmaq üçün edilmir. İnsan zahirdə yolları, hava limanlarını, sərhədləri və dağ aşırımlarını keçir, amma əslində öz yaddaşının dərinliklərinə doğru yol alır. Bəzən bir uçuş iki paytaxt arasındakı məsafəni qısaltmaqdan daha çox, iki tarixi təcrübəni eyni düşüncədə bir araya gətirir. Bəzən isə bir avtomobil yolu yalnız coğrafiyanı deyil, əsrlərdir bir-birini səsləyən sözləri, nəğmələri, ağrıları və ümidləri də bir-birinə bağlayır.

2026-cı il 15 iyul, çərşənbə günü Esenboğa hava limanından havaya qalxan təyyarə bizi Ankaradan Bakıya apararkən təqvimdə adi bir yay gününün tarixi yazılmırdı. Türkiyənin yaxın tarixinin ən ağır, ən ağrılı, eyni zamanda ən mənalı gecələrindən birinin – 15 İyul hadisələrinin onuncu ildönümündə Türk dünyasının başqa bir müqəddəs diyarına doğru yola çıxırdıq.Təyyarə göy üzünə yüksəldikcə Ankara kiçilir, şəhər yolları və binaları ilə birlikdə yer üzünün cizgilərinə qarışırdı. Lakin bəzi tarixlər var ki, onlardan uzaqlaşdıqca kiçilməz, əksinə insanın düşüncəsində daha da böyüyər.

15 İyul təkcə qarşısı alınmış hərbi çevriliş cəhdinin adı deyil. Həmin gecə Vətənin mücərrəd bir anlayış deyil, lazım gəldikdə insanın öz bədəni ilə qoruduğu mənəvi əmanət olduğu bir daha sübut edildi. Meydanlara axışan insanların ortaq iradəsində dövlətlə millət arasındakı bağın yalnız hüquqi mətnlərlə deyil, fədakarlıqla qurulduğu aydın görünürdü. Ankaradan havaya qalxarkən düşüncələrimdə həmin gecə Türkiyənin meydanlarında ucalan milli iradə ilə Qarabağın dağlarında illərlə yaşadılan Vətən həsrəti arasında görünməz, lakin olduqca güclü bir bağ yaranmışdı. İki ayrı tarix, iki fərqli mübarizə və iki müxtəlif coğrafiya eyni kökdə qovuşurdu: Yurdu mülkiyyət deyil, əmanət bilmək şüurunda. Çünki Vətən təkcə üzərində yaşadığımız torpaq deyil. Vətən uğrunda bədəl ödənilmiş xatirədir. Vətən torpağa düşənlərin adını unutmayacaq qədər vicdanlı olmaqdır. Vətən keçmişin ağrılarını gələcəyin məsuliyyətinə çevirmək iradəsidir. Bir millətin varlığını davam etdirməsi yalnız hərbi gücü, iqtisadi imkanları və ya sahib olduğu dövlət institutları ilə izah oluna bilməz. Millətlər özləri haqqında danışdıqları həqiqi hekayələrlə yaşayırlar. Şəhidlərini, ağrılarını, dastanlarını və mənəvi dəyərlərini xatırladıqları qədər gələcəyə doğru addımlayırlar. Unutmaq yalnız keçmişi itirmək deyil, həm də gələcəyə istiqamət verəcək mənanı itirməkdir. Bir millət danışmağı dayandıranda deyil, öz hekayəsini danışmağı dayandıranda kiçilməyə başlayır. Təyyarədə yanımda Türkiyə Yazıçılar Birliyinin Başqanı, prof.doktor Məhəmməd Enes Kala əyləşmişdi. Birlikdə çıxdığımız bu səfər sadəcə rəsmi proqramda iştirak etmək məqsədi daşımırdı. Bu, sözün, şeirin və qardaşlığın ortaq coğrafiyasında həyata keçirilən mədəni bir yürüş idi. Türkiyə Yazıçılar Birliyinin gənc şairlərlə birlikdə bu proqramda iştirak etməsi illərdir müdafiə etdiyi dil, ədəbiyyat, yaddaş və sivilizasiya idealının təbii davamı idi. Çünki yazıçı təşkilatlarının vəzifəsi yalnız çap olunan kitabları və ədəbi şəxsiyyətləri gündəmdə saxlamaq deyil. Əsl missiya dili millətin ortaq vicdanı kimi qorumaq və gənc nəslin öz sözünü deyə biləcəyi mədəni mühiti formalaşdırmaqdır. Təyyarənin pəncərəsindən buludların arasından süzülən işığa baxarkən Anadolu ilə Azərbaycan arasındakı məsafənin coğrafiyada ölçülə bilən, könüllərdə isə demək olar ki, hiss olunmayan qədər yaxın olduğunu düşündüm. Bəzi ölkələr bir-birinə yalnız sərhədlərlə deyil, sözlərlə qonşudur. Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı yaxınlıq da məhz belədir. Eyni sözün iki fərqli tələffüzü, eyni türkünün iki ayrı avazı, eyni həsrətin iki sahili kimiyik. Biz ayrı-ayrı çaylar deyil, eyni suyun bir-birinə baxan iki sahiliyik.

Devamı: https://subyekt.az/bir-yol-f%c9%99ls%c9%99f%c9%99si/