• İstanbul 25 °C
  • Ankara 27 °C

Dîvânu Lugâti’t-Türk ve sözlük geleneğimiz

Dîvânu Lugâti’t-Türk ve sözlük geleneğimiz
Prof. Dr. İdris Nebi UYSAL / TDK Bilim Kurulu Üyesi

Yaşı MÖ 3500 yıllarına kadar uzanan Türkçe bugüne kadar milyonlarca kişinin evi olmuştur. Konuşulup yazıldıkça bu ev sahipliği de devam edecektir. Bu durum; şair, ozan, yazar, fikir ve ilim adamları için çok daha farklıdır. Onlar duygu ve düşünceleriyle hem bu evin içinde yaşarlar hem de onun sınırlarında nöbet tutarlar.

Alman düşünür Martin Heidegger’in Türkçeye “Dil varlığın evidir.” şeklinde tercüme edilen meşhur bir sözü vardır. Bu cümle, asırlar önce Hacı Bektaş-ı Veli’nin dilinden çıkan “Eline, beline, diline sahip ol!” şeklindeki sözü hatırlatır bize. Hünkâr’ın bu vecizesi, yalnızca günlük hayatın nizamını tesis ve muhafazaya yönelik ahlaki öğütlerden ibaret değildir elbette. Sözdeki “el, bel, dil” kelimeleri, “il (memleket, ülke), nesil ve lisan” bağlamında düşünüldüğünde bu öğüdün Heidegger’in ifadesiyle aynı kapıya çıktığı anlaşılır.

Yaşı MÖ 3500 yıllarına kadar uzanan Türkçe bugüne kadar milyonlarca kişinin evi olmuştur. Konuşulup yazıldıkça bu ev sahipliği de devam edecektir. Bu durum; şair, ozan, yazar, fikir ve ilim adamları için çok daha farklıdır. Onlar duygu ve düşünceleriyle hem bu evin içinde yaşarlar hem de onun sınırlarında nöbet tutarlar.

Kadim medeniyetimizde evine sahip çıkan, dahası onu muhafaza eden, geliştiren ve geleceğe taşıyan kişiler arasında sözlük yazarları için ayrı bir yer açılmalıdır. Kâşgarlı Mahmut ile ilk örneğini veren sözlük tarihimiz, bu alanda birçok dile nasip olmayan büyük bir birikim ortaya koymuştur. Farklı tür, hacim ve şekillerde hazırlanan yüzlerce eser, zamanla Türkçede köklü bir sözlük geleneğinin oluşmasını sağlamıştır. İçlerinde Abuşka Lügati, Senglah gibi hazırlayıcısı bugün için hâlâ meçhul olanlar da vardır; Osmanlı, Kıpçak ve Çağatay sahasındaki müelliflerce tertip edilenler de. Söz konusu birikim içinde genel sözlükler; dilin kelime dağarcığını, sözlerini bir araya getirip yarınlara ulaştırması bakımından ayrıca önemlidir.

Devamı: https://www.yenisafak.com/dusunce-gunlugu/divanu-lugatit-turk-ve-sozluk-gelenegimiz-4597353

Bu haber toplam 348 defa okunmuştur
  • Yorumlar 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
  • Bir Çizgi: Ölüm Diamond Plus, Yunus Emre Selik06 Haziran 2024 Perşembe 13:23
  • Şiir Bize Ne Anlatır?06 Haziran 2024 Perşembe 13:22
  • Kant ve Besmele06 Haziran 2024 Perşembe 13:21
  • Mehmet Kabakçı: Yanlış Hikâyeler03 Haziran 2024 Pazartesi 10:18
  • Fatma Güneyin: Sen Yaşamalısın01 Haziran 2024 Cumartesi 11:19
  • Faik Öcal: Machiavelli’den Hükümdar’a 40 Tavsiye01 Haziran 2024 Cumartesi 11:17
  • Aydın Başar: Fethin üçüncü boyutu ve Akşemsettin31 Mayıs 2024 Cuma 11:12
  • Hüseyin Yorulmaz: İsmiyle Müsemmâ (mı?)30 Mayıs 2024 Perşembe 14:02
  • Hüseyin Çolak: Gözyaşı Medeniyeti30 Mayıs 2024 Perşembe 14:01
  • Günümüzün Anlatıcıları: Hatice İbiş İle Konuştuk30 Mayıs 2024 Perşembe 11:33
  • Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Türkiye Yazarlar Birliği | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz. Sitede yayınlanan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir.
    Tel : 0312 232 05 71 - 72 | Faks : 0312 232 05 71-72 | Haber Scripti: CM Bilişim