• İstanbul 25 °C
  • Ankara 27 °C

Müfredattaki sanat - 4: 'Bu ülke'de sanatın Batı'dan doğuşu

Elif SÖNMEZIŞIK AYDIN

Kültür sanat otoritesinin Batı kutbuna kayışının başlangıcı Rönesans’a dayanıyor.

 Endülüs’ün yıkılışıyla güney Avrupa’dan kuzeye taşınmaya başlayan ilmî veriler, Avrupa’nın içine kapanık ve köhne anlayışındaki kırılmanın en önemli tetikleyicisi oldu. Avrupalı kanaat önderleri Protestanlıkla Hıristiyanlığı yeniden tasarlama yoluna giderken, yönetimler pozitivizmle -ve dolayısıyla materyalizmle- ilerleme yolunu seçti.

Avrupalılar, 17. yüzyılda başlayan basın faaliyetleriyle ve “İpek Yolu” aracılığıyla bilimsel ilerlemelerini ve kültür sanattaki atılımlarını dünyanın dört bir yanına duyurdu. Afrika’yı sömürgeleştirmesinin, Sanayi Devrimi ve patent hükümranlığı ile otoritesini kesinleştirmesinin ardından, buna karşı direnen Uzak Doğu ve bilhassa Hindistan’da İngiliz misyonerlerin sürdürdükleri uzun soluklu ve “başarılı” operasyonlar, küreselleşmenin ilk adımı oldu. Haritaların yeniden çizildiği 20 yüzyıl başlarında, haritanın merkezine yerleşen İngiltere ve Avrupa, dünyayı sanayi, ticaret, politika ve kültür sanat unsurlarıyla da yönetimine aldığı mesajını veriyordu. Böylelikle Doğulu zihninin bozuluşu ve kaybettiği özgüvenin yerini, cebren Batı doktrinleri ya da Batı’ya öykünmeler doldurarak bu yönelim ülke yönetimlerine eklemlendi, yasalara giydirildi.

Sanat eğitiminin tarihçesi konusunda yazılan makalelerin neredeyse tamamı, meseleyi antik Yunan filozoflarından başlatıyor, kuramsal başlangıcı 20. Yüzyıl başlarındaki Paris’teki sanat eğitimlerine dayandırıyor. Bu kronolojide Osmanlı sanat eğitimi olmadığı gibi, Doğu ülkelerindeki sanat eğitimlerinin kurumsallaşması hikâyesine yer verilmiyor. Gombrich’in Sanatın Öyküsü kitabında olduğu gibi…

Elden geldiğince özetleyelim:

Selçuklu ve Osmanlı medeniyetleri, neredeyse bin yıldır Doğu ile Batı arasında kültürel ve stratejik köprü vazifesi gördü. Aydınlanma ve sonrasındaki Sanayi Devrimi’nin ardından Osmanlı, bu defa Doğu’nun Batı’ya tasfiyesinde köprü sayıldı. Tanzimat’la modernleşme dönemecinde Batıcı paşalar tensipleriyle ve sert bir dönüşle yüzünü Batı’ya dönen Osmanlı, ilim, kültür ve sanat alanında kan kaybetmeye başladı.

Tanzimat öncesindeki edebiyatımızda ve sanatımızda, medeniyet tekâmülüyle kendi yolunu bulan, yakın coğrafyasıyla alışverişini sürdürerek taassuba düşmeyen bir yol izleniyordu. Hat, tezhip, çini, kalemişi ve mimaride Orta Asya, Mezopotamya ve İran’dan beslenmesini sürdüren Osmanlı, Selçuklu mirasını en yüksek seviyeye taşıyarak Anadolu ve Rumeli’yi mezcetme yolunu seçerek özgün akımlar açığa çıkmasına imkân vermişti. Kitap ve mimari sanatları, saray nakkaşhanelerinde ve bizzat padişah tarafından vazifelendirilen üstatlar eliyle sürdürülüp geliştirildi. Sanat eğitimi de yüzyıllara dayanan geleneğin usulüne uygun olarak usta-çırak ilişkisiyle yürüyor, sanat camiasına kazandırılan usta sanatkârlar, üstatlarına sonsuz hürmet besliyorlardı. Dolayısıyla bilhassa şehirli halk, devletin önde gelen sanatkârlarını da şairlerini de tanıyor ve gelişmelerden haberdar oluyordu.

Devamı: https://www.yenisoz.com.tr/yazarlar/mufredattaki-sanat-4-bu-ulkede-sanatin-batidan-dogusu--8255/

Bu yazı toplam 86 defa okunmuştur.
  • Yorumlar 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Türkiye Yazarlar Birliği | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz. Sitede yayınlanan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir.
Tel : 0312 232 05 71 - 72 | Faks : 0312 232 05 71-72 | Haber Scripti: CM Bilişim