C.Yakup ŞİMŞEK

C.Yakup ŞİMŞEK

İdeolojik prangalar kırılmadan Türkiye yüzyılı hayaldir!

Türkiye cumhuriyetin 100. Yılına giriyor. Bir yüzyıl nasıl geçti? Nasıl bâdireler atlattık? Hangi gücümüzle zorlukları aştık? Bunlar üzerinde düşünmemiz gerekiyor. Fakat düşünmek hürriyetle olur. Veya hürriyet yoksa, düş…

'Öğretmen' Doğru da 'Uçman' Eğri mi?

"Uçman" kelimesi, TDK'nın dil fabrikasında ilk îmâl ettiği yerli ve millî (!) sözlerden... Bu acar kelime 1935'in Cep Kılavuzlarında "tayyâreci" yerine ikaame edilmiş. (bk. Osmanlıcadan Türkçeye Cep Kılavuzu, s. 317) Tay…

Çekirdek Kütleri, Türkçenin Küskütleri

TDK'nın 1981'de ve 2007'de hazırladığı iki ayrı "Kimya Terimleri Sözlüğü"nde -noktasına virgülüne dokunulmadan- tekrarlanan bir târif: "Atom sayıları eş, çekirdek kütleri değişik çekirdeklerin her biri." Her iki lügatte…

Elde atom var ise bizde de 'öğecik' var

İşte size "kedicik" gibi sevimli öz Türkçe bir söz... Kedicik gibi; fakat "atom"a bile kafa tutmuş. Yaa, gördüğünüz gibi, bizim de bir "atom"umuz varmış. Allah nazarlardan saklasın, adı da öğecik... Var da kim biliyor ki…

'İlkokul' Bile Eskimiş, TDK Öyle Diyor

TDK, kendi lügatinde birçok kelimeye "eskimiş" diyor ya...İşte bu "eskimiş" kaydıyla yer alan kelimelere "ilkokul" da eklenmiş! (Dikkatle bakın: "Eskimiş" denen kelime "ilk mektep" falan değil.) Evet, siz de "Güncel Türk…

Mart Dokuzu Hangi Gün?

Atalarımız bize altın değerinde öğütler bırakmış. Hayat mâcerâsında her ihtimâli hesâba katalım, bütün adımları doğru atalım diye... Bunun için atasözlerimizin çoğunu hayat rehberi olarak benimsemek lâzım. Ama ondan önce…

Dilde Bayram mı Dram mı?

TDK için her 26 Eylül günü bayram... 26 Eylül 1932 târihi, Mustafa Kemal’in iştirâkiyle toplanan ilk Türk Dili Kurultayı’nın açılış günü... Kuruluş günü olduğundan TDK için 26 Eylül günü bayram olabilir. Çünkü varlığını,…

O Meşhur ‘İlbay’ Şimdi Yalova Kaymakamı

TDK'nın zikzak ve tezatlarla dolu yürüyüşünden bir fotoğraf: 1935'te kendi eliyle ve kendi laboratuvarında îmâl ettiği "ilbay-ilçebay" kelimelerine bugün yine kendisi "eskimiş" diyor. Kimse "Demek ki halkımız bu kelimele…

TDK ve 'İçtenliksizlik'

Sözde Türkçecilik yapıyor... Peki, "samîmiyetsizlik" ne, Arapça mı? Hattâ "samîmiyet" Arapça mı? Arapça olan,"samîm" kelimesidir. "Samîmiyet, samîmîlik, samîmiyetsiz, samîmiyetsizlik" Türkçedir. Çünkü bu kelimeleri Arapl…

Böyle zor bir maçı kimse görmedi

Akıl akıl, gel çengele takıl! "Bir cismin parçalarının çevresinde, bakışımlı olarak düzenlediği sanal bir doğru." Bu sehl-i mümtenî örneği TDK'nın 1983'te çıkardığı "Fizik Terimleri Sözlüğü"nde geçen "eksen" maddesinin t…

‘Çağdaş’ mı yoksa ‘çağcıl’ mı olduk?

Valla, zor mesele... Bu kelimelerle düşünüyorsak işin içinden çıkamıyoruz. Kelimelere de 85 yıldır TDK mânâ ve şekil veriyor. Yâni düşünme trafiğine yön veren, onun levha ve işâretleri... Yukarıdaki sual de ancak bu levh…

Düşün Düşün, Yoktur İşin

Nutuk’ta -yanlış saymadıysam- 33 kere geçen "mülâhaza" kelimesi dilden atılsın diye onun yerine TDK tarafından 1935'te yapılıp çatılan ve lügatimize katılan bir "düşün" lakırtısı var. Peki, bu "düşün" bugünkü TDK tarafın…

Koyağa İnmeden Dereye Girmek

"Koyak" kelimesi, eski Türkçede de günümüzde de "vâdi" mânâsında kullanılan bir kelime... TDK tarafından hazırlanmış çok faydalı bir eser olan "Tarama Sözlüğü" bu kelimeye örnek olarak meselâ Karacaoğlan'dan şu mısrâları…

BÖYĞ

1976 model olan; ama 2020'nin TDK sitesinde millete arz-ı endâm eden “Mantık Terimleri Sözlüğü”nde anlaşılmaz bir “deyim" târifi var: “deyim: (İngilizce: expression, string, phrase, word) Abece öğesi bir tek im ya da abe…

'Değirmi'den 'Dairesel'e

"Değirmi" kelimesi Türkçede TDK öncesinde de olan bir kelime... Kaamûs-ı Türkî'de şöyle târif edilmiş: "1. yuvarlak, müdevver, dâirevî: değirmi çehre. 2. eni, boyu bir, murabba', terbîî. bir değirmi tülbent." TDK da 1935…

Türkçe Kanunlarından TDK Muaf Olsun

Bence TDK kendi yazdığı kılavuzdaki kaidelere uymaktan muaf tutulmalı... Niye mi? Çünkü mazeret üstüne mazeretleri var... 1. Sayısı belirsiz imla kaideleri yazıyor. 2. Bunların bir sürü istisnası falan oluyor, onları da…

Türkçe Kanunlarından TDK Muaf Olsun

Bence TDK kendi yazdığı kılavuzdaki kaidelere uymaktan muaf tutulmalı... Niye mi? Çünkü mazeret üstüne mazeretleri var... 1. Sayısı belirsiz imla kaideleri yazıyor. 2. Bunların bir sürü istisnası falan oluyor, onları da…

Halkın 'Dergi'si Çöpe

"Öz Türkçe" foyasının altından neler çıkıyor neler... Bu "dergi" halkın "dergi"si değilmiş, meğerse. Mâdemki asırların "mecmua"sını 1935'te ele alarak târihin tozlu raflarına atıp yerine "Türkçe" bir kelime koyacaktınız,…

Türkçenin Emeklisi

“Emekli” kelimesi de TDK ve devlet tarafından gerçek yuvasından çıkartılan, öz mânâsından ve geçmişinden kopartılan yüzlerce kelimeden biri... Yâni “Bu kelime Türkçede zâten vardı, bunu TDK uydurmadı...” diyenler hakîkat…