• İstanbul 28 °C
  • Ankara 32 °C

Zülâl Demirbaş: Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika Adlı Eserinde Yer Alan Eğitsel İletiler Üzerine Bir İnceleme

Zülâl Demirbaş: Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika Adlı Eserinde Yer Alan Eğitsel İletiler Üzerine Bir İnceleme
Günümüz dünyasında çocukların eğitimi bireylerin ve toplumların önemle üzerinde durduğu bir konudur.

Çocukların eğitimi ailede başlayan ve eğitim kurumunda devam eden bir süreçtir. Çocukların eğitimine katkı sağlayan ilk kurum aile, ikincil en etkili kurum ise okullardır. Çocuklar ilk yaşamsal beceri ve bilgileri aileden ve yakın çevreden alıyor olsa da toplumsal hayata hazırlanma, istendik davranışlar kazanma ve gerekli bilgi beceriler eğitim kurumlarında bir plan program dahilinde kazanılır. Eğitim kurumları gerek eğitimciler gerek kullanılan materyaller gerek eğitim öğretim programları ile çocukların eğitiminde önemli bir yere sahiptir.

Eğitim sürecinde ise en önemli materyallerden biri metinlerdir. Metinler belirli bir amaç için yazılır ve bu amaca uygun bir ileti (mesaj) taşırlar. Beyreli, Çetindağ ve Çelepoğlu da (2005: 42) “Her yazı belirli bir amaca yöneliktir. Türü ne olursa olsun her metinde, iletilmek istenen temel bir düşünce ya da duygu vardır” şeklinde ifade ederler. (Akt. Akçay ve Baş, 2015: 78). Çocuklara kazandırılmak istenen bilişsel ve duyuşsal özellikler metinler içerisine yerleştirilerek çocukta doğru ve güzel davranış geliştirme süreci oluşturulmaya çalışılır. Bu noktada çocukların sağlıklı uyaranlarla başka bir deyişle nitelikli eserlerle karşılaşması gerekir. Bu sebeple de çocuklar için yazılan metinlere önemli görevler yüklenir.

Sever’e göre (2013: 17) “Çocuk edebiyatı, erken çocukluk döneminden başlayıp ergenlik dönemini de kapsayan bir yaşam evresinde, çocukların dil gelişimi ve anlama düzeylerine uygun olarak duygu ve düşünce dünyalarını sanatsal niteliği olan dilsel ve görsel iletilerle zenginleştiren, beğeni düzeylerini yükselten ürünlerin genel adıdır” biçiminde tanımlanmaktadır. “Çocuk edebiyatı ürünleri, çocuk eğitiminde en önemli araçlardan biridir. Yazarlar, çocuk edebiyatı ürünleriyle çocuğa çeşitli iletiler sunmaktadır. Sunulan bu iletiler, kimi zaman eğitsel iletilerden oluşurken kimi zaman da eğitsel olmaktan çok uzaktır. Bu yönüyle çocuk edebiyatı ürünlerinin verdiği mesajlar, çocukların yetiştirilmesinde önemli bir etkendir” (Akçay ve Baş, 2015: 79). Çocukların sıkça karşılaştığı çocuk edebiyatı ürünlerindeki iletiler bireysel veya toplumsal yaşamda karşılaşılan sorunlara olay örgüsü içine gizlenmiş çözüm yolları içerir. Çocuklar olay örgülerinden hareketle bu iletileri keşfedip içselleştirebilirler. Bu nedenle çocukların nitelikli çocuk edebiyatı ürünleri ile karşılaşmaları önemlidir.  “Çocuk edebiyatı ürünleri, genellikle çocuğa doğru davranış kalıplarını ve toplum içinde uyulması gerekli kuralları öğretmek; sevgi, saygı, iyilik, dürüstlük, yardımlaşma gibi birtakım değerleri kazandırmak; özetle çocuğu hayata karşı hazırlamak amacı gütmektedir” (Arseven, 2005: 42’ den Akt. Cesur, 2015: 1).  

Çocuk edebiyatı ürünlerinin taşıması gereken ileti kavramı sözlükte “Yazı veya sözle verilen, gönderilen bilgi, mesaj” (tdk.gov.tr) olarak tanımlanmaktadır. Alanyazında ise ileti Ergin (2012: 43) tarafından “Mesaj, bir ya da birden fazla kişinin bilişsel, duyuşsal ya da psikomotor davranışlarında değişiklik yapmak amacıyla düzenlenen işaretler örüntüsü” şeklinde tanımlanırken Özdemir (1983: 16) tarafından “Yazarı yazmaya iten başka bir deyişle okuyucusuna vermek istediği ana düşünce, ana duygu” olarak tanımlanmıştır. (Akt. Cesur, 2015: 12).  Sever (2019: 133) ise “Sanatçının, yapıtı oluşturmasına neden olan, çocukla paylaşmak istediği duygu düşüncedir. Çocuklarda oluşturmak istediği temel duyarlık, onlara iletmek istediği asıl düşüncedir” şeklinde ifade etmektedir.

İleti kavramının tanımlamalarından yola çıkarak eğitsel ileti de bireylerin yaşamında olumlu yönde davranış değişikliği meydana getirebilmek amacıyla verilen iletiler şeklinde ifade edilebilir. Eğitsel ileti bakımından zengin eserler ile çocukları buluşturmak onlara verilebilecek nitelikli eğitimin en temel yapısı olacaktır (Cesur, 2015).

Çocukların eğitiminde önem arz eden eğitsel iletilerin ne olduğu kadar nasıl aktarıldığı da önemli bir konudur. Öğretici ve yazınsal metinlerde iletilerin aktarılış şekli farklılık göstermektedir. Sever’e (2019: 134) göre “Öğretici metinlerde amaç okura bilgi vermek, öğretmektir. Bu metinlerde amaç, yazının içinde bir önerme biçiminde yer alır. Yazınsal metinlerde ise öğretmekten çok yaşama ve insana yönelik duyarlık oluşturmak önemli bir amaçtır. Yazınsal metinler çocukların duygu ve düşünce dünyasında güzel duyusal etkiler uyandırarak onlara yaşantılar edindirme sorumluluğu taşır.” Yazınsal metin ile duygusal bağ kuran çocuklar oradaki iletileri de içselleştirebilir. Fakat salt kurallardan oluşan, çocukların ne yapıp ne yapmayacaklarını doğrudan aktaran eserler, çocukların okumaya karşı olumsuz tutum geliştirmesine neden olabilir. “Yazarlar, edebi çocuk kitaplarında iletiyi sunarken herhangi bir fikrin savunuculuğunu yapmamalı, anlatmak istediği olay veya durumda iletileri nasihat veren bir tarzda vermemeli ve çocuğun ilgi, yaş ve eğlence anlayışına uygun düşebilecek iletileri seçmelidir” (Tekin, 2018: 23).  

Öğretici olmak, verilmek istenen iletileri kesin kurallarla ifade etmek daha çok öğretici metinlerle, ders kitaplarının işlevidir. Çocuk edebiyatında ise eğitsel iletileri eserin içine gizlemeli, keşfetmesi çocuğa bırakılmalıdır. Kesin kuralları barındıran ifadelerin çocuk edebiyatı metinlerinde sıkça yer alması çocukları okuma eyleminden de uzaklaştırabilir. Sever (2019: 86) “Çocuk kitaplarında yazar, kural ya da kurallar koymaktan, yaptırımcı yargılar oluşturmaktan çok özellikle, çocukların gelişim özelliklerini de göz önünde bulundurarak onlara neden – sonuç ilişkisiyle anlamlandırabilecekleri yaşam durumları sunmalıdır” şeklinde ifade etmektedir.

Çocuklara verilen eğitimin niteliği çocukların buluştuğu doğru yazınsal metinlerle orantılıdır. Yazınsal metinlerdeki iletiler üzerine yapılan çalışmalar bu amaçla önem arz etmektedir. Çocuk edebiyatına ait eserler alanyazında sıkça araştırmacılar tarafından içerdikleri eğitsel iletiler açısından incelenmiştir. (Acele, 2019; Akçay, 2015; Barış, 2011; Cesur, 2015; Gülgönül, 2014; Işık, 2017; Kaplan, 2013; Kavak, 2018; Köse, 2011; Özdemir, 2008; Tekin, 2018; Ulusu, 2020; Uzuner Yurt ve Şimşek, 2016; Yılmaz, 2007). Bu çalışmalarda Türk edebiyatının birçok önemli isminin eserlerinin ele alındığı görülmüştür. Ancak edebiyatımızda farklı birçok türde eser kaleme alan, çok yönlü yazarların başında gelen ve çocuklar için de birçok eser veren Aziz Nesin’in çocuk kitaplarının incelenmesinin de alanyazın için önemli olduğu düşünülmektedir. Zira Nesin aynı zamanda eğitim olanaklarından yoksun çocukların topluma yararlı bireyler olarak yetiştirilmesi amacıyla Nesin Vakfını kurmuş ve çocukların eğitimine büyük önem vermiştir. Bu da Nesin’in çocuğa bakışını göstermesi açısından önemli görülmektedir. Ayrıca bu bakış açısının/tavrının çocuk kitaplarına nasıl yansıdığına dair de merak uyandırmaktadır. Bu bakımdan Nesin’in çocuk kitaplarının çeşitli açılardan incelenmesinin alanyazına katkı sağlayacağı söylenebilir.

Alanyazın tarandığında Aziz Nesin ile ilgili birçok çalışmaya rastlanılmıştır (İspir, 2006; Karabulut, 2020; Koçak, 2019; Samat, 2017; Şahin, 2012; Tanyıldızı, 2015; Yılmaz, 2019). Ancak Nesin’in “Bu romanı salt çocuklar için değil, ana babalarla öğretmenler için de yazdım.” diye söz ettiği Şimdiki Çocuklar Harika adlı romanı üzerine tespit edilen çalışmalar (Ak, 2006; Demir, 2010; İspir, 2006) içerisinde kitapta yer alan eğitsel iletileri inceleyen bir çalışmanın olmadığı görülmüştür. Kitabın sadece çocuklara değil aynı zamanda yetişkinlere yönelik mesajlar veriyor olması da eserde yer alan eğitsel iletileri daha anlamlı kılmaktadır. Zira kitabı okuyanlar hem kendilerine verilen mesajları okurken hem de karşı tarafa verilen mesajları da okumaktadır. Bu da kitapta yer alan eğitsel iletilerin neler olabileceği yönünde daha fazla merak uyandırmaktadır. Bu doğrultuda bu çalışmanın amacı Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika adlı eserinde yer alan eğitsel iletileri tespit etmektir.

Bu çalışmada belirlenen alt problemler şu şekildedir:

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika adlı eserinde yer alan kişisel gelişimi destekleyen eğitsel iletiler nelerdir?

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika adlı eserinde yer alan toplumsal gelişimi destekleyen eğitsel iletiler nelerdir?

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika adlı eserinde yer alan dini gelişimi destekleyen eğitsel iletiler nelerdir?

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika adlı eserinde yer alan ulusal düşüncenin gelişimini destekleyen eğitsel iletiler nelerdir?

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika adlı eserinde yer alan evrensel düşüncenin gelişimini destekleyen eğitsel iletiler nelerdir?

Eserde yer alan iletilerin kategorilere göre dağılımı nasıldır?

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika adlı eserde yetişkinlere yönelik mesajlar ve eleştiriler nelerdir?

Yöntem

Araştırmanın Deseni

Bu araştırmada Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika adlı romanında yer alan eğitsel iletilerin tespit edilmesi amaçlandığı için nitel araştırma desenlerinden doküman incelemesi modeli kullanılmıştır. Doküman incelemesi, araştırılması hedeflenen olgu veya olgular hakkında bilgi içeren yazılı materyallerin analizini kapsar. Nitel araştırmada doküman incelemesi tek başına bir veri toplama yöntemi olabileceği gibi diğer veri toplama yöntemleri ile birlikte de kullanılabilir (Yıldırım ve Şimşek, 2018: 189).

Araştırmanın Veri Kaynağı

Araştırmanın veri kaynağı Aziz Nesin’in çocuk edebiyatı sahasında yazdığı Şimdiki Çocuklar Harika adlı romanıdır. Roman, 1965-2005 arasında 44 kez, 2005-2018 arası 36 kez basılmıştır. Araştırmanın veri kaynağı olan eser, Nesin Yayınevi’nden çıkan 81. Basıma aittir. Sayfa sayısı 214’tür. Roman her biri farklı başlıkla ele alınan 29 mektuptan oluşmaktadır. Son olarak roman “Yazardan Çocuklara Mektup, Bu Kitabın Yazarından Okurlarına İkinci Mektup, Gazetelerden” başlıkları ile verilen yazılar ile sona erer.

  1. Verilerin Toplanması ve Analizi

İnceleme nesnesi olan Şimdiki Çocuklar Harika romanı Nesin Yayınevi’nden temin edilmiştir. Herhangi bir şekilde veri kaynağı üzerinde oynanmamıştır. Bandrollü olmasına dikkat edilmiştir. İnceleme öncesinde veri kaynağı araştırmacı tarafından baştan sona okunmuştur. Eserde yer alan “Yazardan Çocuklara Mektup” ve “Bu Kitabın Yazarından Okurlarına İkinci Mektup” adlı bölümler eserin içeriğinden bağımsız olarak Nesin’in çocuklar için kaleme aldığı bölümler olması ve  “Gazetelerden” adlı bölümün ise 1967 yılı Yeni İstanbul gazetesinde çıkan haberlerden oluşması ve eğitsel ileti taşımaması nedeniyle incelemeye dahil edilmemiştir. Esere dair genel bir bakış açısı oluştuktan sonra eğitsel iletileri belirlemeye yönelik ayrıntılı inceleme yapılmıştır. Metinde yer verilen iletiler tek tek belirlenmiş ve not edilmiştir. İnceleme sonucunda tespit edilen bu eğitsel iletiler bir araya getirilmiş benzerlik ve farklıklarına göre ayrı ayrı gruplanarak kategoriler oluşturulmuştur. Tespit edilen eğitsel iletileri farklı kategoriler altında toplamak için içerik analizi tekniği kullanılmıştır. “İçerik analizinde temel amaç, toplanan verileri açıklayabilecek kavramlara ve ilişkilere ulaşmaktır. Bu çerçevede, içerik analizi yoluyla verileri tanımlamaya, verilerin içinde saklı olabilecek gerçekler ortaya çıkarılmaya çalışılır” (Yıldırım ve Şimşek, 2018: 242).

Nitel araştırma verileri dört aşamada analiz edilir.

1.Verilerin Kodlanması

2.Temaların Bulunması

3.Kodların ve Temaların Düzenlenmesi

4.Bulguların Tanımlanması ve Yorumlanması (Yıldırım & Şimşek, 2018: 243).

Çocuk edebiyatı metinlerinde eğitsel ileti kategorileri araştırmanın başlangıcında belli olmadığı için çalışma sürecinde metin okunup incelenirken içerik analizi ile bu kategoriler oluşturulur. “Bu tür araştırmalarda araştırmacı, verileri satır satır okur ve araştırmanın amacı çerçevesinde önemli olan boyutları saptamaya çalışır. Ortaya çıkan anlama göre araştırmacı, belirli kodlar üretir ya da doğrudan verilerden yola çıkarak kodlar oluşturur” (Yıldırım & Şimşek, 2018: 246). Verilerin kodlanma sürecinde verilerden çıkarılan kavramlara göre yapılan kodlama esas alınmıştır.

Kategoriler kişisel gelişimi destekleme, toplumsal gelişimi destekleme, dini gelişimi destekleme, ulusal ve evrensel düşüncenin gelişimini destekleme olmak üzere 5 grupta toplanmıştır.

Araştırma Verilerine göre Oluşturulan Kategoriler

1. Kişisel Gelişimi Destekleyen İletiler

2. Toplumsal Gelişimi Destekleyen İletiler

3. Dini Gelişimi Destekleyen İletiler

4. Ulusal Düşüncenin Gelişimini Destekleyen İletiler

5. Evrensel Düşüncenin Gelişimini Destekleyen İletiler (Akçay & Baş, 2015; Cesur & Baş, 2015; Gül, 2019; Kaplan, 2013; Tekin, 2018).

Akçay ve Baş’ın (2015) çalışmasından hareketle kategorik kodlamada; kişisel gelişimi destekleyen eğitsel iletilerin her birine “K” harfi, toplumsal gelişimi destekleyen eğitsel iletilerin her birine “T” harfi, dini gelişimi destekleyen iletilerin her birine “D”, ulusal düşüncenin gelişimini destekleyen eğitsel iletilerin her birine “U” harfi, evrensel düşüncenin gelişimini destekleyen eğitsel iletilerin her birine “E” harfi verilerek kodlama yapılmıştır. Aynı kategoride yer alan eğitsel iletiler kendi grubu içinde numaralandırılmıştır.

Araştırmanın geçerlik ve güvenirliğini sağlamak için uzman görüşüne başvurulmuştur. “Uzman incelemesinde araştırmacı, araştırma desenine, bunların analizine ve sonuçlarının yazımına ilişkin tüm dokümanları topladığı ham verilerin tamamını ekleyerek bir uzmana gönderir. Uzman, araştırma sürecini bu dokümanlar çerçevesinde inceler ve araştırmacıya geri bildirimde bulunur. Amaç araştırmacının yaklaşımının geçerliğini değerlendirmek, bir başka bakış açısı ile geri bildirimde bulunmak ve araştırma deseni, veri toplama ve analiz, sonuçlara ulaşma ve yorum aşamalarının geçerli ve tutarlı olmasına katkıda bulunmaktır” (Yıldırım & Şimşek, 2018: 280).

Araştırmada araştırmacı tarafından yapılan analizler Türkçe eğitimi alanında bir uzman tarafından kontrol edilmiş ve analizlerin tutarlılıkları incelenmiştir. Araştırmacının ve alan uzmanının ortak kabulleri ile eğitsel iletiler tespit edilmiştir. Böylece araştırmanın geçerliği ve güvenirliği sağlanmaya çalışılmıştır.

Bulgular

Araştırma verilerine göre tespit edilen eğitsel iletiler kategorilere ayrılıp görülme sıklıkları verilerek düzenlendikten sonra aşağıdaki tablolar oluşturulmuştur.

 

 

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika Adlı Eserinde Yer Alan Kişisel Gelişimi Destekleyen Eğitsel İletilere Dair Bulgular

Tablo 1. Kişisel gelişimi destekleyen eğitsel iletiler ve frekans tablosu.

İleti Kodu

İleti Adı

f

İleti Kodu

İleti Adı

f

K1

Verdiği Sözü Tutmak

4

K35

Hoşgörülü Olmak

1

K2

Vefalı Olmak

6

K36

Başkalarıyla Dalga Geçmemek

1

K3

Ümitsiz Olmamak

1

K37

Kendine Güvenmek

1

K4

Uyum Sağlamak

1

K38

Cimri Olmamak

1

K5

Empati Kurabilmek

1

K39

Yerine Göre/Uygun Konuşmak

1

K6

Başarıyı Takdir Etmek

1

K40

Tutumlu Olmak

1

K7

Hatanın Farkına Varmak

1

K41

Birikim Yapmak

1

K8

Kibirli Olmamak

1

K42

Ziyan Etmemek

1

K9

Bilginin Kaynağına Gitmek

2

K43

Cömert Olmak

1

K10

Tartışmayı Sonlandırmak

1

K44

Düzenli/ Tertipli Olmak

2

K11

Farklı Fikirlere Açık Olmak

2

K45

Büyükleri Örnek Almak

1

K12

Meraklı Olmak

4

K46

Argo Konuşmamak

1

K13

Başarılı Kişiyi Örnek Almak

1

K47

Saygılı Olmak

1

K14

Öğüt Vermek

5

K48

Affedici Olmak

3

K15

Sorumluluğu Yerine Getirmek

4

K49

Adaletli Olmak

1

K16

Çaba Göstermek

1

K50

Özgün Olmak

1

K17

Çalışkan Olmak

2

K51

Ricada Bulunmak

1

K18

Derslerine Çalışmak

3

K52

Nezaketli Olmak

1

K19

Eleştirel/Sorgulayıcı Olmak

1

K53

Gerçekçi Olmak

2

K20

Soğukkanlı Davranmak

1

K54

Paylaşımcı Olmak

1

K21

Dürüst Olmak

8

K55

Yabancı Dil Öğrenmek

1

K22

Kendini Keşfetmek

1

K56

Kitap Okumak

1

K23

Fedakâr Olmak

3

K57

Kanaatkâr Olmak

1

K24

Öz Eleştiri Yapabilmek

4

K58

Kopya Çekmemek

1

K25

Olumlu Davranışları Örnek Alma

1

K59

İftira Atmamak

1

K26

Güler Yüzlü Olmak

1

K60

Mutlu Olmayı Bilmek

1

K27

Anlatılanları Dikkatle Dinlemek

1

K61

Teselli Etmek

1

K28

Özür Dilemek

4

K62

Gönül Almak

1

K29

Vicdan Azabı Duymak

1

K63

İş Birliği Yapmak

1

K30

Başkası İçin Üzülmek

3

K64

Kötümser Olmamak

1

K31

Sır Saklamak

2

K65

Anılara Değer Vermek

1

K32

Başkasının Fikrine Önem Vermek

1

K66

Ön yargılı Olmamak

2

K33

Başkasının Derdini Dinlemek

3

K67

Dedikodu Yapmamak

1

K34

Hayata Olumlu Bakmak

1

 

 

 

İncelenen eserde 115 tane kişisel gelişimi destekleyen eğitsel ileti tespit edilmiştir. Bu kategoriyi toplamda 67 farklı eğitsel ileti oluşturmaktadır. Bu iletilerden en çok kullanılanlar: Dürüst olmak, vefalı olmak, öğüt vermek, verdiği sözü tutmak, meraklı olmak, sorumluluğu yerine getirmek, öz eleştiri yapabilmek ve özür dilemektir.

Yazar “dürüst olmak” iletisini kahramanlardan Zeynep’in arkadaşına yazdığı mektubunda olayları anlatırken olduğu gibi yalan söylemeden, uydurmadan anlattığını ifade ederek aktarmaktadır.

“Senin gibi yazmaya özenip de güzel olsun diye uydurduğumu sanma sakın. Ben sana olayı olduğu gibi anlatmaya çalışacağım” (s. 51).

Yazar “vefalı olmak” iletisini kahramanlardan Zeynep’in arkadaşlarına verdiği sözü tutup onları unutmadığını göstererek vefalı davrandığını belirtmesi ile iletmektedir.

“Seninle sürekli mektuplaşacağımıza söz vermiştik. Nedense bana güvenememiştin. Ankara’ya gidince yeni arkadaşlar edinirsin, bizi unutursun Zeynep, demiştin. Bak, hiç de unutmadım sizleri, sözümde duruyorum.” (s. 7).

Yazar “öğüt vermek” iletisini metnin kahramanlarından Zeynep’in kardeşi Metin evden kaçıp ardından eve gelince babalarının kızmadan öğüt vermeye çalışması ile iletmektedir.

“Biraz sonra babam Metin’i karşısına alıp tatlı bir sesle öğüt vermeye başladı. Oğlum, okula gitmeyen, derslerine çalışmayan adam olmaz. İnsan ne kadar çalışırsa o kadar çok kazanır, ilerde rahat eder. Küçükken çok çalışmalısın ki, büyünce rahata kavuşasın.” (s. 38).

Yazar “verdiği sözü tutmak” iletisini kahramanlardan Zeynep’in annesinin aldığı doğum günü davetini kabul edip söz vermesi ile iletmektedir. Zeynep’in babası doğum gününe katılmak istemese de anne söz verdiğini ifade ederek verilen sözün önemini belirtmektedir.

“Babam duyunca çocuğun yaş günüde bizim ne işimiz var dediyse de annem, kadının üstelemeleri karşısında söz verdiğini söyledi.” (s. 84).

Yazar “meraklı olmak” iletisini metnin kahramanlarından Zeynep’in içine düşen kuşkudan kurtulmak için merak ettiği soruyu babasına sorması ile iletmektedir.

“İçime kuşku düşmüştü. Ben de merak ediyordum. Akşam yemeğinde babama, apartmanda oturduğumuz arkadaşlarla bir sınıfta mı okuduklarını sordum.” (s. 19).

Yazar “sorumluluğunu yerine getirmek” iletisini kahramanlardan Ahmet’in öğretmeni tarafından müsamerede okuması için şiirini ezberleme sorumluluğu üzerinden iletmektedir.

“Bu şiirimi eski öğretmenimize vermiştim. Beğenmişti. Sen bu şiiri Okul-Aile Birliğine verilecek müsamerede okursun, demişti. Ben de çok sevinmiştim. “Koyun” adlı şiirimi günlerce ezberledim.” (s. 25).

Yazar “öz eleştiri yapabilmek” iletisini kahramanlardan Ahmet’in kendi davranışını nedeniyle açıklayıp değerlendirmesiyle iletmektedir.

“Bilgiçlik taslamasa olmaz… dedi. Gerçekten de galiba bilgiçlik tasladım. Ama bu hikayenin hiç hoşuma gitmediği doğruydu.” (s. 44).

Yazar “özür dilemek” iletisini bir müdürün fiziksel engeli olan bir öğrencisinin sorununu anlamadan ona tokat atmasının ardından yaşadığı pişmanlık ile hem ailesinden hem öğrenciden özür dilemesi ile iletmektedir.

“Bu olaydan sonra o çocuğu bir daha okulda göremedik. Öyle utanmış ki başka okula da gitmemiş. Duyduğumuza göre Müdür Bey hem çocuktan hem ana babasından çok özür dilemiş. Çocuğu her zaman koruyacağını söylemiş. Ama çocuk bir daha hiç okula gitmemiş.” (s. 64-65.).

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika Adlı Eserinde Yer Alan Toplumsal Gelişimi Destekleyen Eğitsel İletilere Dair Bulgular

Tablo 2. Toplumsal gelişimi destekleyen eğitsel iletiler ve frekans tablosu.

İleti Kodu

İleti Adı

f

İleti Kodu

İleti Adı

f

T1

Selam Söylemek

6

T13

Akran Zorbalığı Yapmamak

1

T2

Başarı Dilemek

15

T14

Yardımsever Olmak

1

T3

Esenlik Dilemek

5

T15

Aile Büyüklerini Ziyaret Etmek

1

T4

İyi Günler Dilemek

3

T16

Aileyle Vakit Geçirmek

1

T5

Teşekkür Etmek

11

T17

Konuksever Olmak

2

T6

Geçmiş Olsun Demek

1

T18

Görgü Kurallarına Uymak

1

T7

Büyüklere Yardım Etmek

1

T19

Gelenek Görenekleri Yaşatmak

2

T8

Komşuluk İlişkilerini Yaşatmak

1

T20

Arkadaşlarını Ziyaret Etmek

1

T9

Çocuğa Değer Vermek

1

T21

Aile Mahremiyetine Saygı Duymak

1

T10

Küçüklerini Sevmek

1

T22

Kültürel Ögelere Değer Vermek

1

T11

Toplumsal Eşitliğe Değer Verme

1

T23

Yardımsever Olmak

2

T12

Diyalog Kurmak

1

 

 

 

İncelenen eserde 61 tane toplumsal gelişimi destekleyen eğitsel ileti tespit edilmiştir. Bu kategoriyi toplamda 23 eğitsel ileti oluşturmaktadır. Bu iletilerden en çok kullanılanlar: başarı dilemek, teşekkür etmek, selam söylemek ve esenlik dilemektir. Eser iki arkadaşın mektuplaşmalarından oluşması sebebiyle nezaket kurallarını sık sık iletmektedir.

Yazar “başarı dilemek” iletisini mektubun sonunda Ahmet’in arkadaşına başarı dilemesi şeklinde iletmektedir.

“Söz verdiğin gibi sen de bana orada olup bitenleri yaz, e mi? Mektuplarını bekliyorum. Ben de sana başarılar diliyorum kardeşim.” (s. 15).

Yazar “teşekkür etmek” iletisini eserin kahramanlarından Zeynep’in aldığı mektup için arkadaşına teşekkür etmesi ile iletmektedir.

“Sevgili Kardeşim Ahmet,

Cevabın için çok teşekkür ederim. Bana hep böyle uzun mektuplar yaz. Ben de sana burada olanları uzun uzun yazacağım.” (s. 16).

Yazar “selam söylemek” iletisini eserin kahramanlarının mektuplarının sonunda birbirlerine ve arkadaşlarına selam göndermesi şeklinde iletmektedir.

“Candan başarılar dilerim. Bütün arkadaşlara özlemle selamlarımı yollarım.” (s. 201).

“Sana ve arkadaşlarıma selamlar eder, hepinize başarılar dilerim.” (s. 125).

Yazar “esenlik dilemek” iletisini yine kahramanların mektuplaşmaları sonunda birbirlerine iyi dilek ve temennide bulunarak bitirmeleri şeklinde iletmektedir.

“İyilik, esenlik diler, mektuplarını beklerim.” (s. 132).

“Büyük tatilde İstanbul’da görüşmek üzere, iyilik ve esenlik dilerim.” (s. 197).

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika Adlı Eserinde Yer Alan Dini Gelişimi Destekleyen Eğitsel İletilere Dair Bulgular

Tablo 3. Dini gelişimi destekleyen eğitsel iletiler ve frekans tablosu.

İleti Kodu

İleti Adı

f

D1

Dini Gerekleri Yerine Getirme

1

Dini gelişimi destekleyen eğitsel iletilerde dini gerekleri yerine getirme iletisi tespit edilmiştir.

Yazar “dini gerekleri yerine getirme” iletisini kahramanlardan Ahmet’in dedesi ile camiye gitmesi şeklinde iletmektedir.

“Dedem beni eskiden camiye götürmüştü. Namazdan sonra imam Arapça dualar okudu. İmam okurken dedem öyle ağladı öyle ağladı ki…Dedem ağlayınca ben de kendimi tutamayıp ağlamıştım.” (s. 127).

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika Adlı Eserinde Yer Alan Ulusal Düşüncenin Gelişimini Destekleyen Eğitsel İletilere Dair Bulgular

Tablo 4. Ulusal düşüncenin delişimi destekleyen eğitsel iletiler ve frekans tablosu.

İleti Kodu

İleti Adı

f

U1

Vatansever Olmak

2

U2

Türkçeyi Düzgün Kullanmak

1

Ulusal düşüncenin gelişimini destekleyen eğitsel iletilerde vatansever olmak ve Türkçeyi düzgün kullanmak olarak toplam 3 eğitsel ileti tespit edilmiştir.

Yazar “vatansever olmak” iletisini kahramanlardan Zeynep’in mektubunda okullarına daha önce gelen bir gazetecinin yurtsever olmalarına dair yaptığı konuşması ile iletmektedir.

“Yavrularım, yurtsever olunuz. Yurdunuzu çok çok seviniz. Yurdunuzu yakından tanıyınız. Büyüyünce Anadolu’yu köy köy dolaşınız. Yoksul yerlerde görev alınız. Bu cumhuriyet size emanettir.” (s. 121).

Yazar “Türkçeyi düzgün kullanmak” iletisini kahramanlardan Zeynep’in izlediği okul-aile birliği toplantısında bir velinin çocuğunun Türkçe dersinden düşük not almasını doğru bulmadığını ifade edip ardından velinin ise Türkçeyi çok yanlış kullanmasının dikkat çekmesi ile iletilmektedir.

“Bir baba söz aldı. Çocuğuna Türkçeden zayıf verilişini hiç doğru bulmadığını anlattı. Nasıl olur efendim, diyordu, benim çocuğuma nasıl Türkçe dersinden zayıf verilir? O çocuğun öğretmeni niçin zayıf verilemeyeceğini sordu. Adam bir acayip konuşuyordu. Sözlerinin başı sonunu tutmuyor, şimdiki zamanla başladığı cümleyi, geçmiş zamanla sürdürüyor, gelecek zamanla bitiriyordu.” (s. 135).

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika Adlı Eserinde Yer Alan Evrensel Düşüncenin Gelişimini Destekleyen Eğitsel İletilere Dair Bulgular

Tablo 5. Evrensel düşüncenin gelişimi destekleyen eğitsel iletiler ve frekans tablosu.

İleti Kodu

İleti Adı

f

E1

Sanata Değer Vermek

3

Evrensel düşüncenin gelişimini destekleyen eğitsel iletilerde sanata değer vermek iletisi tespit edilmiştir.

Yazar “sanata değer vermek” iletisini kahramanlardan Zeynep’in ablasının ailesi tarafından önce keman sonra bale dersi alması gibi sanatsal faaliyetlere önem verilmesi şeklinde iletmiştir.

“Arkadaşının bu sözleri üzerine babam ablamın ruhundaki gizli kabiliyet tohumunu filizlendirmek için ona keman dersi aldırtmaya başladı. Ama ablamın ruhundaki gizli kabiliyet tohumu keman sesiyle de filizlenmedi…Sonra resme başlattılar o da olmadı. Bale dersine gönderildi. Bale dersinin ablama çok büyük yararı oldu…” (s. 155).

Eserde Yer Alan Eğitsel İletilerin Kategorilere Göre Dağılımı

Şekil 1. Eğitsel iletilerin kategorilere göre dağılımı

grafik.jpg

Şimdiki Çocuklar Harika adlı eserde toplam 183 eğitsel ileti tespit edilmiştir. Eğitsel iletilerin kategorilere göre dağılımına bakıldığında Şekil 1’e göre eserde 115 ileti ile %62,84’lük orana sahip olan kişisel gelişimi destekleyen eğitsel iletiler ardından 61 eğitsel ileti ile %33’lük orana sahip olan toplumsal gelişimi destekleyen eğitsel iletiler tespit edilmiştir. Eserde üçer ileti ile %1,64’lük orana sahip olan evrensel ve ulusal düşüncenin gelişimini destekleyen eğitsel iletiler, 1 eğitsel ileti ile %0,55’lik orana sahip olan dini gelişimi destekleyen eğitsel iletiler tespit edilmiştir.

Eserde Yer Alan Eğitimcilere, Ebeveynlere ve Yetişkinlere Yönelik Eleştiri ve İletiler

Aziz Nesin Şimdiki Çocuklar Harika adıyla kaleme aldığı romanda yetişkinlerin, ailelerin ve eğitimcilerin yanlışlarını mizah unsuru ile birleştirerek eleştirmektedir. Şimdiki Çocuklar Harika adlı romanın içeriğine bakıldığında iki çocuğun mektuplaşmaları formuyla oluşturulmuş bu eserde mektuplara yedirilmiş hâlde ebeveynlerin çocuklarını yetiştirirken yaptıkları yanlışlar, eğitimcilerin yaptığı hatalar ile toplumun çeşitli kesimlerinden yetişkinlerin yanlış davranışları eleştirilmekte ve çocukların gözü ile yetişkinlere iletiler verilmektedir.

Yazar da romanın girişinde romanı kaleme alma nedenlerini şu şekilde açıklamaktadır:

“Bu romanda, çocukların gözüyle büyüklerin nasıl göründüğü anlatılıyor.

Bu romanda, çocuklar, ana-babalarını, öğretmenlerini ve büyüklerini eleştiriyor.

Bu roman, çocuk eğitiminde gerekli sanılan, günümüzde geçerli birtakım değer yargılarının yanlışlığını anlatıyor.

Bu roman, çocukların büyüklerine karşı haklarını ve kendilerini savunmalarıdır.” (Nesin, 2018: 6).

Eğitimcilere Yönelik İletiler ve Eleştiriler

Tablo 6. Eğitimcilere yönelik iletiler ve frekans tablosu.

İleti Adı

f

Çocukların özgüvenlerinin desteklemek

2

Ezberci eğitimin olumsuz yansımalarından kaçınmak

1

Çocukların fikirlerini özgürce ifade etmelerini desteklemek

2

Eğitimcilerin öğrencilerini yakından tanımasının önemini bilmek

2

Eserde eğitimcilere yönelik toplam 7 ileti tespit edilmiştir. “Çocukların özgüvenlerinin desteklemek”, “Çocukların fikirlerini özgürce ifade etmelerini desteklemek”, “Eğitimcilerin öğrencilerini yakından tanımasının önemini bilmek” iletileri ikişer kez, “Ezberci eğitimin olumsuz yansımalarından kaçınmak” iletisi bir kez tespit edilmiştir. “Amerika’yı Yapan Mimar” “Eski Öğrendiklerinizi Unutun” “Fedakâr Çocuklar” “Senden Hiç Ummazdım” “Vicdan Azabı” “Evin Hangi Hali” “Çocuk Bayramında Müsamere” başlıklı mektuplarda bu iletiler ve ezberci eğitim ile eğitimcilerin yaklaşımının eleştirisi yer almaktadır. Öğrencilere dayatılan ezberci yaklaşımla öğrencilerin zor durumda kalmaları, eğitimcilerin öğrencilerinin fiziksel ve ruhsal açıdan özel durumlarını iyi tanımamaları, öğretmenlerin öğrencilerinin özgüvenlerini destekleyici davranışlarda bulunmamaları, fikirlerini özgürce ifade eden öğrencilerin desteklenmemesi gibi noktalarda çocukların bu davranışlardan rahatsız oldukları mesajı verilmektedir.

“Amerika’yı Yapan Mimar”

“Öğretmenimiz bir sabah, okula müfettiş geleceğini söyledi. Çok heyecanlıydı. Ama biz daha çok heyecanlıydık. Onu anlatayım sana. O gün müfettişin, burada yakınlarda olan başka okullara gittiğini duyduk. Başka okullardaki arkadaşlarımıza, müfettişin ne yaptığını sorduk. Onların söylediğine göre, müfettiş her girdiği sınıfta öğretmene “bir problem yazdırın öğrencileriniz çözümlesin.” diyormuş. Sonra yine öğretmene, öğrencilere bir şiir yazmasını söylüyormuş. Yazılanları gözden geçiriyormuş. Ondan sonra birkaç öğrenciye hep aynı soruları soruyormuş. Sorduğu sorular da şunlarmış: “Amerika kaç yılında keşfedildi?”, “En çok sevdiğin insan kimdir?”, “İstanbul’u kim fethetti?”, “Süleymaniye Camisini kim yaptı?” öğretmenimiz bize yeni defterler aldırdı. Kara tahtaya çok zor bir problemle çözümünü yazdı. (…) Sonra bize, soruları ve cevapları ezberletti…İki gün hep bu sorularla cevaplarını ezberledik. Öğretmenimiz sık sık “Sakın unutmayın ha!” diyordu. (s. 9-10-11).

“Eski Öğrendiklerinizi Unutun”

“Yeni öğretmenimiz erkek. İlk derste daha önce neler bildiğimizi öğrenmek istedi. Teker teker kaldırdı hepimizi, sorular sordu. Cevaplarımızı beğenmedi. Çok yazık, çok… Hiç iyi yetişmemişsiniz, dedi. Demir var ya, sınıfın en çalışkanı, onun verdiği cevapları bile beğenmedi. Hele benim cevaplarımdan sonra ‘ Vah vah!’ diyerek elini dizine vurdu. Can sıkıntısı ile başını sallıyor, size hiç mi bir şey öğretmediler, dersler boş mu geçti, bunca zaman ne öğrendiniz? deyip duruyordu” (s. 21).

“Fedakâr Çocuklar”

“Öğretmenin beni sevmeye başlaması neden biliyor musun? Çünkü anlattığı fedakârlık hikayelerinden ben tam onun istediği sonuçları çıkarıyorum. Önceden biliyorum ne istediğini, beğeneceği biçimde konuşuyorum. Bana her seferinde,

Aferin Ahmet! Dedikten sonra çocuklara: İşte, diyor, siz de bu anlattığım hikayedeki çocuk gibi fedakâr olmalısınız.

Yalnız bir kez sınıfta çok sıkı bir tartışmaya girdik. Her anlattığı hikâyeden öğretmenin isteğine uygun sonuç çıkarmaktan bıkmıştım artık. O gün hikâyeyi kendi anlayışıma göre yorumlamaya kalktım.” (s. 42).

Ebeveynlere Yönelik İletiler ve Eleştiriler

Tablo 7. Ebeveynlere yönelik iletiler ve frekans tablosu.

İleti Adı

f

Ebeveynlerin davranışlarında tutarlı olmaları

9

Kız-erkek çocuk ayrımı yapılmaması

2

Çocuğa karşı her türlü şiddetten kaçınılması

1

Ebeveynlerin çocuklarına iyi örnek olmaları

3

Kendi hayallerini çocuklara yüklememek

2

Çocukları bir birey olarak kabul edip saygı göstermek

2

Eserde ebeveynlere yönelik toplam 19 ileti tespit edilmiştir. “Ebeveynlerin davranışlarında tutarlı olmaları” iletisi 9 kez, “Ebeveynlerin çocuklarına iyi örnek olmaları” iletisi 3 kez, “Kız-erkek çocuk ayrımı yapılmaması”, “Kendi hayallerini çocuklara yüklememek”, “Çocukları bir birey olarak kabul edip saygı göstermek” iletileri ikişer kez, “Çocuğa karşı her türlü şiddetten kaçınılması” iletisi ise 1 kez tespit edilmiştir. “Bütün Babalar Birinci”, “Çalışan Kazanır”, “Sekiz Kız Babası”, “Sen Daha Anlamazsın”, “Köprücük Kemiği”, “Bir Dahi Yetiştiriliyor”, “Damlaya Damlaya Sel Olur”, “Pasaklı Kız”, “Ayıp Bir Laf”, “Okul-Aile İkiliği”, “Şimdiki Çocuklar Harika”, “Canım, Cicim”, “Yeni Yıla İyi Girdik”, “Misafirin Yanında”, “Ne Ayıp Şey”, “Ne Yalan Uydursam” başlıklı mektuplarda bu iletiler ve bununla birlikte çocukların anne babalarına eleştirileri de yer almaktadır. Özellikle ebeveynlerin verdikleri öğütler ile davranışlarının tutarsızlığı, çocuğa ceza amaçlı uygulanan şiddet, kız-erkek evlat ayrımı, çocuklara olumsuz model olma, ebeveynlerin gerçekleştiremediği hayallerini çocuklarda uygulamaya çalışmaları gibi davranışlar çocuklar tarafından eleştirilip bu davranışların yanlış olduğu mesajı iletilmiştir.

“Çalışan Kazanır”

“- Oğlum, okula gitmeyen, derslerine çalışmayan adam olmaz. İnsan ne kadar çok çalışırsa, o kadar çok kazanır, ileride rahat eder. Küçükken çok çalışmalısın ki, büyüyünce rahata kavuşasın. (…)

- Zeynel Bey kadar kazanır mı çok çalışanlar?

Metin’in bu sorusu üzerine bir sessizlik oldu. Metin’in ne demek istediği anlaşılmıştı. (…) Metin babamın sözünü keserek,

- Çalışmayan daha çok kazanıyor, dedi. (…)

- Doğru söylüyorsunuz, dedi, her gece Zeynel Bey’in tembel, tas kafa, bilgisiz bir budala olduğunu söyleyen siz değil misiniz? Onun fabrikaları var, şirketleri var, işyerleri var, mağazaları var, otomobilleri apartmanları var… Oğlu da okumamış, kendisi gibi iste…

Ben artık okula gitmeyeceğim. Ben Zeynel Bey’den daha zengin olacağım. Yanımda onunkinden daha çok adam çalıştıracağım. Çalışkan, bilgili, okumuş insanlara iş vereceğim…” (s. 38-39).

“Köprücük Kemiği”

“Merakla “Nedenmiş?” diye sorduk.

Mine, Oğuz’un bir sırrını bilmenin övüngenliğiyle, “Bana anlattı” dedi. “Babası çok dövüyormuş da ondan… Daha küçükken, dayak korkusundan kekeme olmuş. Kendisi söyledi.”

Bilgisinden ötürü daha da böbürlenerek,

-Nasıl böyle kedi gibi ağaçlara tırmandığını da biliyor musunuz? Dedi.

- Nasıl?

Çünkü, dedi, babası kızar kızmaz o da dayak yememek için kaçıyormuş. Babası da kovalıyormuş. Yakalanacağı sırada, ağaçlara tırmanmak zorunda kalıyormuş. Öyle yüksek ağaçların en ucuna çıkıyormuş ki, babası oralara çıkamazmış. İşte böyle böyle ağaçlara çıkmanın ustası olmuş.” (s. 80).

“Sen Daha Anlayamazsın”

“Böyle şeyler sizin yaşınızın konusu değil dedi. İşte en canımı sıkan cevap da budur. Bizi hiçbir şeyden anlamaz sanıyorlar. Birgün kardeşim babama bir şey sormuştu. Babam, sen daha anlamazsın büyü de öyle…deyince kardeşim sen anlatmaya çalış ben anlarım demişti. Babam kardeşimin bu cevabını hala gülerek anlatır. Niçin bize anlatmaya çalışmıyorlar da anlamazsınız diyerek kestirip atıyorlar? (s. 74).

“Sekiz Kız Babası”

“O benim ağabeyim değil ablam, dedi ama erkek kılığında gezdiği için onu herkes erkek sanır.

Kardeşlerin hepsi de erkek gibi giyinirmiş.

-Niçin? diye sordum.

-Çünkü babam öyle istiyor, dedi.

-İyi ama bunda üzülecek ne var?

Babası oğlan çocuğu olmasını istermiş. İlk çocuğu kız olunca çok bozulmuş. Bütün umudunu ikinci çocuğunun oğlan olmasına bağlamış. Dahası, çocuk doğmadan ona bir oğlan adı bile koymuş. Sanki doğmadan oğlan adı konursa, adına uymak için oğlan olacakmış gibi… Artık adamın şanssızlığından mı yoksa terslik mi ikincisi de kız doğunca, üzüntüsünden günlerce kimseyle konuşmamış (s. 67).

Yetişkinlere Yönelik İletiler ve Eleştiriler

Tablo 8. Yetişkinlere yönelik iletiler ve frekans tablosu.

İleti Adı

f

Yetişkinlerin söz ve davranışlarında tutarlı olmaları

1

Davranışlarla çocuklara kötü örnek olmamak

2

Eserde yetişkinlere yönelik toplam 3 ileti tespit edilmiştir. “Davranışlarla çocuklara kötü örnek olmamak” iletisi 2 kez, “Yetişkinlerin söz ve davranışlarında tutarlı olmaları” iletisi 1 kez tespit edilmiştir.  “Yaş Günü”,“Şiir Nasıl Okunmalı”, “Yurtsever Olunuz” başlıklı mektuplarda bu iletiler ve genel olarak yetişkinlerin yanlış görülen davranışlarının eleştirisi yer almaktadır. Yetişkinlerin sergilediği tutarsız davranışların, sadece kendi menfaatlerini düşünüp emeği önemsememelerinin ve zenginlikle övünmelerinin, aşırı israfın, gereksiz müsrifliğin yanlış bir davranış biçimi olduğu mesajı iletilmeye çalışılmıştır.

“Yaş Günü”

“Annem, hoşlanmadığı konuşmanın konusunu değiştirmek için,

-Sıcak biraz, değil mi? dedi.

-Oğlanın yaş günü diye kaloriferleri iyice yaktırdık da… Bizimki iyidir hoştur ya, çok eli açıktır. Oğlanın şerefine yansın kaloriferler, dedi. Hiçbir gereği yokken yazıhanesinde sekreter diye iki üç kız kullanır. Erkek milleti değil mi kardeş, al birini vur ötekine…” (s. 85).

“Şiir Nasıl Okunmalı”

“İnsanın sesini iyi kullanmasının gerekli olduğuna inanıyorum. Babamın anlattığına göre, çalıştığı fabrikanın sahibi de sesini çok etkili kullanıyormuş. Babam evimize gelen konuklara bunu sık sık anlatır. Gündeliklerini artırması için işçiler ya da işçi mümessilleri, ustabaşıları fabrika sahibine, ‘Geçim sıkıntısı çekiyoruz, gündeliklerimizi artırın.’ diye rica ederlermiş. Patron onlara sesini titreterek, öyle yumuşacık, tatlı bir sesle bir şeyler söylermiş ki, kendi sesinin etkisinden önce kendi gözleri dolarmış. Ondan sonra artık işçiler gözyaşlarını tutamazlarmış.” (s. 129).

“Yurtsever Olunuz”

“Çok ünlü bir gazeteciymiş. Bizim Müdür Bey onun yanında çok saygılı duruyordu. O gün söylediği sözler aklımda. ‘Yavrularım, yurtsever olunuz. Yurdunuzu çok çok seviniz. Yurdunuzu yakından tanıyınız. Büyüyünce Anadolu’yu köy köy dolaşınız. Yoksul yerlerde görev alınız. Bu cumhuriyet size emanettir.’ (…) Bu adamın bir oğlu varmış, yedek subay öğretmen olmuş. Şehir çocuğu olduğu için, alışmadığı taşra hayatına dayanamazmış. (…) Önemli yerlerde bulunan tanıdıklarının yardımıyla, oğlunun İstanbul’da bir okula atanmasını sağlamış.” (s. 121-122).

Sonuç ve Tartışma

Çocuklar için yazılmış eserler çocukların gelişimleri için oldukça önemli olmakla birlikte yazarlar çocuk okurlara vermek istedikleri eğitici mesajları eserler aracılığı ile rahatça iletmektedir. Toplum eğitimine ve özelde çocukların eğitimine oldukça önem veren Nesin, edebiyatımızda birçok farklı türde ürün ortaya koymuş bir yazardır. Şimdiki Çocuklar Harika adlı eseri ise pedagojik temelli bir eserdir. Ayrıca çocukların gözünden bir zamanlar çocuk olduklarını unutan yetişkinlerin öz eleştiri yapabilmesine imkân sağlayan mesajlar iletmesi açısından önemli bir yere sahiptir.

Şimdiki Çocuklar Harika adlı eserde toplam 183 eğitsel ileti tespit edilmiştir. Bu eğitsel iletilerden 115 tanesi kişisel gelişimi destekleyen eğitsel iletilerden oluşmaktadır. Bu kategoride 67 farklı eğitsel ileti tespit edilmiştir. Kişisel gelişimi destekleyen eğitsel iletiler içerisinde en çok “dürüst olmak”, “vefalı olmak”, “öğüt vermek” gibi eğitsel iletileri daha sık kullanmıştır. Nesin’in kişisel gelişimi destekleyen eğitsel iletileri diğer ileti kategorilerinden daha fazla kullanması eserin pedagojik temelli olduğunu da göstermektedir. Çalışmada en çok kişisel gelişimi destekleyen eğitsel iletilerin yer alması alanyazındaki benzer çalışmalar ile de örtüşmektedir. (Gül, 2019; Tekin, 2018; Cesur, 2015; Akçay, 2015; Gülgönül, 2014; Kaplan, 2013; Akkaya, 2008).

Nesin, eserde kişisel gelişimi destekleyen eğitsel iletilerden sonra 61 ileti ile en sık toplumsal gelişimi destekleyen eğitsel iletilere yer vermiştir. Bu kategoride 23 farklı eğitsel ileti yer almaktadır. En sık yer verilen eğitsel iletiler “başarı dilemek”, “teşekkür etmek” ve “selam söylemek” olarak tespit edilmiştir. Bu eğitsel iletilere daha sık yer verilmesi görgü kurallarının ve iletişimde nezaketin toplumun önemli bir değeri olduğunu ve çocuklara kazandırılması gerekliliğini göstermektedir. Yine çocuklara yönelik eserler kaleme alan Bilgin Adalı ve Mustafa Kutlu’nun eserlerinde kişisel gelişimi destekleyen iletilerden sonra toplumsal gelişimi destekleyen iletilere ağırlık verilmiştir. (Gülgönül, 2014; Akkaya, 2008). Nesin’in de eserinde kişisel gelişimi destekleyen eğitsel iletilerden sonra en sık toplumsal gelişimi destekleyen eğitsel iletilere yer vermesi alınyazındaki benzer çalışmalarla da desteklenmektedir. (Akçay, 2015; Cesur, 2015). Kaplan’ın (2018) çalışmasında ise toplumsal gelişimi destekleyen eğitsel iletiler ise sıklık olarak üçüncü sırada yer almaktadır.

Eserde sıklık olarak üçüncü sırada yer alan değerler üçer ileti ile ulusal düşüncenin ve evrensel düşüncenin gelişimini destekleyen eğitsel iletilerdir. Ulusal düşüncenin gelişimini destekleyen eğitsel iletilerde Türkçenin düzgün kullanılması ve vatansever olmak iletileri tespit edilirken evrensel düşüncenin gelişimini destekleyen eğitsel iletilerde sanata değer vermek iletisi tespit edilmiştir. Dini gelişimi destekleyen eğitsel ileti ise bir kez tespit edilmiştir.

İletilerin geneli didaktik şekilde öğüt verir gibi değil olaylar içerisinde güldürü ögeleri ile zenginleştirilerek sunulmuştur. Nesin eserinde çocukların gözünden ebeveynleri, eğitim sistemini ve eğitimcileri tutarsız davranışları yüzünden eleştirmektedir. Bu sonuç Ak’ın (2006) Nesin’in öykü ve romanlarını çocuk ve eğitim teması bakımından inceleyen araştırmadaki sonuçlar ile örtüşmektedir. Toplumun aksayan yönlerini güldürü ögeleri içerisinde eleştirmesi sonucu İspir’in (2006) Nesin’in romanları üzerine yaptığı araştırmasında yer alan sonuçlar ile benzerlik göstermektedir.

Sonuç olarak Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika adlı eseri hem kahramanların hem de karşılaşılan olayların günlük hayattan olması, çocukların rahatlıkla empati kurabileceği yaşantılar sunması açısından çocuk edebiyatında önemli bir yere sahiptir. Aynı zamanda inceleme sonucunda elde edilen bulgulardan hareketle eser sadece çocuklara değil yetişkinlere de eğitsel iletiler sunmaktadır. Bu anlamda edebiyatımızda sadece çocuklara yönelik yazılan eserlerden de ayrılmaktadır.

Öneriler

Aziz Nesin’in Şimdiki Çocuklar Harika adlı eserinin aktardığı iletiler bakımından oldukça zengin olduğu görülmektedir. Ancak eserde hem ulusal hem de evrensel değerlerin gelişimini destekleyen iletilerin diğer iletilere oranla daha az kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu kategorideki iletilere çocuk edebiyatına ait eserlerde yazarlar tarafından daha çok yer verilmesi çocukların evrensel ve ulusal değerlere karşı olumlu tutum geliştirmelerine destek olacaktır. Aziz Nesin edebiyatımızda birçok nitelikli eser vermiş bir yazardır. Özellikle çocuklar için yazdığı diğer eserleri de eğitsel iletiler bağlamında incelenebilir.

Kaynakça

Acele, M. (2019). İbrahim Örs’ün çocuklara yönelik eserlerinin eğitsel iletiler açısından incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
Ak, N. (2006). Aziz Nesin’in öykü ve romanlarında çocuk ve eğitim teması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi) Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
Akçay, S. (2015). Samed Behrengi’nin hikâyelerindeki eğitsel iletiler üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
Akçay, S. & Baş, B. (2015). Samed Behrengi’nin hikâyelerindeki eğitsel iletiler üzerine bir araştırma. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 3(3), 77-90.
Akkaya, A. (2008). Mustafa Kutlu’nun hikâyelerindeki iletiler ve bu iletilerin çocuğa görelik ilkesi açısından incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ.
Barış, G. (2011). Gülten Dayıoğlu’nun çocuk romanlarındaki eğitsel iletiler (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bolu.
Cesur, E. (2015). Mavisel Yener’in çocuklara yönelik öykülerindeki eğitsel iletiler üzerine bir araştırma. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
Cesur, E. & Baş, B. (2015). Mavisel Yener’in çocuklara yönelik öykülerindeki eğitsel iletiler üzerine bir araştırma. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 3(3), 64-76.
Demir, M. (2010). Topluma yönelik eleştiri yöntemleri açısından Aziz Nesin romancılığı (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Gül, M. (2019). Nur İçözü’nün eserlerinde eğitsel iletiler (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzincan.
Gülgönül, B. (2014). Bilgin Adalı’nın hikâye ve romanlarında yer alan eğitsel iletiler (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
Işık, M. (2017). Karakter eğitimi açısından Mevlâna İdris Zengin’in hikâye ve masallarında eğitsel iletiler (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Rize.
İspir, E. (2006). Aziz Nesin’in romanlari üzerine bir inceleme (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Kaplan, K. (2013).  Hidayet Karakuş’un roman ve hikâyelerinde yer alan eğitsel iletiler (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyonkarahisar.
Karabulut, B. (2020). Din felsefesi bağlamında Aziz Nesin’de ateizmin dayanakları (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Kavak, S. (2018). Koray Avcı Çakman’ın hikâyelerindeki eğitsel iletiler üzerine bir araştırma (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Koçak, D. (2019). Aziz Nesin’in seçilmiş romanlarında mizah (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
Köse, S. (2011). Muzaffer İzgü’nün “anneannemin akıl almaz maceraları” serisindeki eğitsel iletiler (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
Nesin, A. (2018). Şimdiki Çocuklar Harika. İstanbul: Nesin Yayıncılık.
Özdemir, G. (2008). Sevim Ak’ın hikâyede ve romanlarında yer alan eğitsel iletiler (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
Samat, S. (2017). Aziz Nesin tiyatrosu (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Sever, S. (2013). Çocuk ve edebiyat. İzmir: Tudem Yayınları.
Sever, S. (2019). Çocuk edebiyatı ve okuma kültürü. İzmir: Tudem Yayınları.
Şahin, S. (2012). Aziz Nesin öykülerinde sosyal eleştiri: 1946-1960 (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler enstitüsü, Kocaeli.
Tanyıldızı, E. (2015). Aziz Nesin romanlarındaki folklorik unsurlar (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi).     Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elâzığ.
Tekin, A. (2018). Aytül Akal’ın çocuk kitaplarının eğitsel iletiler açısından incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.
Türk Dil Kurumu [TDK]. (2010) Türkçe sözlük. http://tdk.gov.tr/ adresinden 30/03/2021 tarihinde erişilmiştir.
Ulusu, B. (2020). Mustafa Orakçı’nın çocuk kitaplarındaki eğitsel iletiler üzerine bir inceleme (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Uzuner Yurt, S. & Şimşek, T. (2016). Sevim Ak’ın öykülerinin eğitsel değerleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi.  4(4), 474-488.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları.
Yılmaz, M. (2019). Aziz Nesin’in şimdiki çocuklar harika adlı eseri ile Erich Kästner’in uçan sınıf adlı eserinin karşılaştırılması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
Yılmaz, S. (2007). Muzaffer İzgü’nün çocuk romanlarının tema, eğitsel iletiler ve dil yönünden 10-12 yaş grubu çocuklarına uygunluğu (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler    Enstitüsü, Sakarya.
 

TYB Akademi 34 - Çocuk Edebiyatı, Ocak 2022

 
 
Bu haber toplam 161 defa okunmuştur
  • Yorumlar 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
Tüm Hakları Saklıdır © 2012 Türkiye Yazarlar Birliği | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz. Sitede yayınlanan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir.
Tel : 0312 232 05 71 - 72 | Faks : 0312 232 05 71-72 | Haber Scripti: CM Bilişim